Quán Phương Bảng

Quán Phương Bảng

Quán Phương Bảng (thuộc thôn Phương bảng, xã Sơn Đồng, Hà Nội) là công trình kiến trúc tâm linh tọa lạc trên khu đất cao phía Đông đầu làng. Dù được nhân dân quen gọi là "quán", di tích này không liên quan đến Đạo giáo mà là nơi phụng thờ đức Thành hoàng làng – một vị tướng thời cổ có công lớn giúp vua Lý Nam Đế (544 - 548) đánh đuổi quân Lâm Ấp xâm lược, nổi tiếng với tài văn võ song toàn và lòng thương dân sâu sắc.

Tổng thể khuôn viên di tích quy hoạch hài hòa gồm Nghi môn trụ biểu đơn giản, sân vườn, tòa Phương đình và cụm kiến trúc chính kết cấu kiểu chữ "Đinh" bao gồm Đại bái, Trung cung và Hậu cung. Điểm nhấn kiến trúc đầu tiên của di tích là tòa Phương đình được xây dựng vào đầu thế kỷ XX theo quy cách chồng diêm 2 tầng 8 mái với các đầu đao uốn cong mềm mại. Công trình này được nâng đỡ bởi 12 cột đá phân bố đều ở 4 phía, trong đó hai cột đá chính diện được chạm khắc tinh xảo hình rồng cuốn quanh thân, phần cổ diêm lắp chấn song con tiện vững chãi và phía sau có nhà cầu nối liền với tòa Tiền tế.

Tiếp đến là tòa Đại bái bề thế gồm 3 gian 2 chái với kích thước dài 9,8m và rộng 4,4m. Hệ khung chịu lực tại đây gồm 4 hàng chân cột với các bộ vì làm theo kết cấu "chồng rường" truyền thống, trên bề mặt cấu kiện chạm khắc sinh động các đề tài tứ linh và hoa lá như rồng, lân, lá lật, lá ngô đồng. Mặt trước Đại bái lắp hệ thống cửa bức bàn kín đáo; bên trong gian giữa trang trọng treo bức hoành phi đề bốn chữ Hán “Tiêu liệt vạn cổ” cùng đôi câu đối ca ngợi công đức ngài Thành hoàng.

Nối sâu vào bên trong là tòa Hậu cung mang kết cấu tương tự Tiền tế nhưng sở hữu nghệ thuật tạo tác mang phong cách thời Lê rõ nét. Hệ thống vì kèo tại đây có các xà đùi xếp khít nhau tạo thành các mảng cốn lớn, chạm nổi đề tài rồng, phượng, mây một cách uyển chuyển. Vị trí trang nghiêm nhất ở gian cuối Hậu cung đặt bài vị của đức Thành hoàng cùng một bức phù điêu lớn sơn son thếp vàng chạm hình đôi chim phượng múa chầu lọ hoa lá ngọc cành vàng, phía dưới là chiếc hương án cổ được đục chạm bốn mặt tinh mỹ.

Với những giá trị sâu sắc về lịch sử và nghệ thuật chạm khắc gỗ, đá cổ truyền, đền Phương Bảng đã được Bộ Văn hóa và Thông tin chính thức xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia từ năm 1997