Đình Ngọc Bài

Đình Ngọc Bài được xếp hạng cấp Thành phố tại Quyết định số 6932/QĐ-UBND ngày 15/12/2016 của UBND thành phố Hà Nội

Đình Ngọc Bài hiện toạ lạc trên mảnh đất của khu dân cư. Các bộ phận cấu thành di tích bao gồm: Nghi môn, sân, tiền tế và Hậu cung.

Đình Ngọc Bài có lịch sử xây dựng từ khá sớm, trải qua những bước thăng trầm của lịch sử dân tộc không còn giữ được tư liệu nói về niên đại khởi dựng ngôi đình, để xác định niên đại khởi dựng, có thể dựa vào các căn cứ sau:
- Căn cứ vào hệ thống sắc phong còn lưu giữ tại di tích: Sắc có niên đại sớm nhất là sắc Cảnh Hưng 28 (1767); Sắc niên hiệu Quang Trung 3 (1790); Sắc muộn nhất là sắc phong niên hiệu Tự Đức 33 (1880).
- Căn cứ hệ thống bia đá còn lưu giữ tại đình Ngọc Bài trong đó có bia Thành Thái 3 (1891); Bia Ký kỵ bi ký niên hiệu Tự Đức 13 (1860); Bia Đông giáp tán công phu phụ hậu thần bi; Bia Ký kỵ bi ký mờ không rõ niên đại; Bia Ký kị bi ký (mờ chữ) niên hiệu Bảo Đại 2 (1926).

- Bên cạnh đó còn có nhiều đồ thờ tự như: long ngai bài vị, hương án, cửa võng ... mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.
Căn cứ theo lời kể của các cụ cao tuổi trong Tiểu ban Quản lý đi tích đình Ngọc Bài thì ngày 1/3/1949, Pháp phá đình Ngọc Bài làm bốt.
- Năm 1952 xây dựng hậu cung.
- Năm 2002, xây dựng tiền tế.
Như vậy, qua các cứ liệu nói trên, chúng ta có thể nhận định di tích đình Ngọc Bài ít nhất được khởi dựng ở thời Lê, sau đó được trùng tu, sửa chữa nhiều lần vào thời Nguyễn và một số hạng mục được tôn tạo trong những năm gần đây.

* Nghi môn:

Mở đầu của khu di tích là nghi môn với 4 trụ chính, đỉnh trụ đắp tứ phượng, đầu quay bốn hướng, đuôi chụm tạo thành hình chái giành, mang ý nghĩa phượng đội công lý và đức hạnh, mắt là mặt trời và mặt trăng, cánh là gió, lông là cây có ... phượng là biểu tượng sinh lực vũ trụ của 4 phương trời mang sự phồn thịnh đến thế gian. Bốn mặt của mui luyện là mặt hổ phù, đây là biểu tượng của hạnh phúc, cầu được mùa, 4 bờ góc được thể hiện bằng 4 đầu rồng là ước vọng cầu nước, cầu mưa thông qua thần, mong hạnh phúc đến muôn nơi, tiếp đến là các ô lồng đèn trang trí tứ linh, thân trụ soi gờ kẻ chỉ, ở giữa đắp nổi các câu đối chữ Hán, để trụ thắt cổ bồng.

*Tiền tế:

Tiền tế làm kiểu 3 gian, mái lợp ngói ta, bờ nóc ốp ngói tây, bờ dài đắp kiểu bờ đinh, phía dưới xây giật cấp, đắp hình đầu đinh. Với 4 hàng chân cột bằng tương đương với 4 bộ vì, 2 vì giữa làm kiểu thượng giá chiêng, trung kẻ ngồi, hạ kế liền bẩy. Hai vì hồi làm kiểu thượng cổn, trung cốn, hạ kẻ bẩy, bên trên làm hệ thống các con tiện, phía dưới để trống (không có cửa) tạo sự thông thoáng cho đi tích, tường hồi được xây bằng đá ong.
Hậu cung:

Qua một khoảng sân nhỏ khoảng 40cm là đến hậu cung. Hậu cung là ngôi nhà dọc nối liền từ gian giữa đại bái về phía sau tạo thành kiến trúc theo kiểu chữ "Đinh" với 3 gian nhà dọc theo kiểu tiền đao hậu đốc, mái lợp ngói ta, bờ nóc đắp kiểu bờ đinh. Phía trước hậu cung mở hệ thống cửa bức bàn bằng gỗ, 2 mái đao cong đắp hình rồng cách điệu tạo sự thanh thoát cho mái, khúc nguỷnh đắp nghê trong tư thế chạy vào trong. Hai bộ vì phía ngoài được đặt gối lên hai tường hồi, hai bộ vì giữa làm thống nhất theo kiểu thượng cốn, hạ cốn, bẩy, trên các bức cốn trang trí hình rồng với móng vuốt sắc nhọn, tứ linh, vân mây, sóng nước ..., mái lợp ngói ta, hậu cung được xây bằng đá ong. Tại đây được ốp gỗ cao khoảng 2,1 m làm nơi thờ thành hoàng, bên trên bài trí các đồ thờ tự như ngai thờ, chân đèn đồng, bộ đài nước và một số di vật khác.
Chính giữa hậu cung treo đôi câu đối bằng chữ Hán ca ngợi đức Thánh.

Giá trị của di tích
1. Giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học:
Ngọc Liệp-nơi ghi dấu nhiều chiến công trong công cuộc đánh giặc ngoại xâm, giữ đất, giữ làng, nơi lưu giữ những tinh hoa văn hóa truyền thống, là niềm tự hào cho lớp lớp thế hệ trẻ. Những người con Ngọc Liệp luôn có truyền thống cần cù trong lao động sản xuất, kiên cường, anh dũng trong chiến đấu để lại cho hậu thể những trang sử vẻ vang, những tấm gương bất khuất để thế hệ cháu con Ngọc Liệp hôm nay tiếp bước truyền thống xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp hơn.
Thành hoàng thờ tại di tích đình Ngọc Liệp là những người có công với nước với dân, giúp nhân dân đánh đuổi giặc ngoại xâm và bảo hộ phù trì sự bình yên trong cuộc sống. Công danh, hành trạng và hình tượng, sự tích về đức Thánh được ghi lại trong sử sách và tiềm thức của nhân dân địa phương. Song, tựu chung lại, đây là một dạng tín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc chống xâm lược là truyền thống văn hóa lâu đời được kết lại từ tâm hồn của người Việt Nam. Việc thờ tự các vị thần là truyền thống đáng quý trọng của dân tộc ta. Các vị thần được tôn vinh là những tấm gương sáng cho mọi thế hệ người dân noi theo. Đình Ngọc Bài là một di tích gắn bó mật thiết với đời sống cư dân nơi đây.

Ngôi đình mang trong mình những giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học và nghệ thuật, góp phần khẳng định bề dày truyền thống văn hóa thể hiện ở một cơ cấu tổ chức làng xã hoàn chỉnh, chặt chẽ với những thiết chế tốt đẹp còn lưu giữ lại đến hôm nay. Ngôi đình ở vị trí thoáng đãng mang đậm không gian văn hóa truyền thống cùng với ngôi chùa làng. Di tích đình Ngọc Bài sẽ trở thành một địa chỉ văn hóa du lịch trong tổng thể hệ thống các di tích trong vùng.

Tại di tích đình Ngọc Bài còn lưu giữ 03 sắc phong có niên đại Cảnh Hưng 28 (1767); Quang Trung 3 (1790); Tự Đức 33 (1880). 7 bia đá có niên đại thời Nguyễn, qua hệ thống tư liệu, ngoài việc khẳng định sự ra đời của ngôi đình, còn là nguồn tư liệu quý góp phần nghiên cứu về lịch sử xã hội, kinh tế, văn hoá, nghệ thuật trang trí ... dưới thời các vương triều quân chủ.
Trải qua quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc, Ngọc Liệp vinh dự được Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, hạng Ba, truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng cho 6 bà mẹ, huân, huy chương các loại cho tập thể và cá nhân.
*Về giá trị kiến trúc nghệ thuật:
Trải qua thời gian dài tồn tại đến nay, đình Ngọc Bài vẫn bảo lưu được dáng về của một ngôi đình có kiến trúc truyền thống với mái đao cong, tường xây bằng đã ong với các mảng chạm rồng, phượng, tứ linh.... Đặc biệt tại đình Ngọc Bài còn lưu giữ hệ thống các di vật gỗ như: Ngai thờ, bài vị, hoành phi, câu đối ... là những di vật mang phong cách nghệ thuật khá đẹp. Thông qua các hiện vật phản ánh tài năng sáng tạo nghệ thuật điêu khắc truyền thống của người nghệ nhân đương thời. Bên cạnh đó còn là nguồn tư liệu quý về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật trang trí giúp cho các nhà khoa học, nhà nghiên cứu hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của vùng đất nơi đây.
Cũng như bao di tích lịch sử văn hóa khác, đình Ngọc Bài luôn là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh, nơi giáo dục truyền thống cho nhân dân và là nơi điều chỉnh hành vi, đạo đức "Uống nước nhớ nguồn" của mỗi thành viên tại địa phương.
Lễ hội diễn ra hàng năm tại di tích cũng là một hoạt động văn hóa dân gian hướng về nguồn cội. Việc tổ chức tế lễ, những trò chơi dân gian ngày càng hòa nhập và gắn bó mật thiết với đời sống của nhân dân trong vùng và thập phương. Đó là cách mà các thể hệ đi trước giáo dục lòng nhân đức, yêu quê hương đất nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.