Đình Đồng Dầu

Đình Đồng Dầu thuộc thôn Đồng Dầu, xã Dục Tú. Làng Đồng Dầu còn có tên chữ là làng Đồng Đầu, tên nôm là làng Đồng Giàu. Đình Đồng Dầu thờ Thành hoàng làng là Phúc Công, là bậc công thần khai quốc có nhiều công lao phò triều Hậu Lê. Tương truyền Phúc Công là con bà Nguyễn Thị Duyên ở trang Thụy Vân và ông Lê Tuấn ở trang Đồng Dầu. Ông là người tinh thông võ nghệ, làm quan thời Hậu Lê, được phong làm Quản thống đô hộ quốc công đại tướng quân để dẫn quân đi đánh giặc bảo vệ đất nước. Ông hóa vào giờ Ngọ ngày 10 tháng Một âm lịch. Nhà vua tiếc thương sai làm lễ điếu, đưa ông về an táng, dựng miếu thờ tại quê nhà thuộc khu Triều Đông xã Thụy Vân quê ngoại để phụng thờ, ban phong là Thượng đẳng thần. Đình được xây dựng vào thời Lê Trung Hưng (1553 - 1789), trùng tu vào thời Nguyễn. Năm 1947, theo yêu cầu tiêu thổ kháng chiến, ngôi đình được tháo dỡ phục vụ cách mạng chỉ còn giữ lại hậu cung và một số đồ thờ. Những năm sau đó nền đình và khu đất được sử dụng làm nhà kho và sân phơi hợp tác xã. Năm 1999, ngôi đình được phục dựng lại trên nền đình cũ làm nơi thờ cúng tín ngưỡng, mấy năm trở lại đây nhân dân tu bổ sân, tường rào, cổng nghi môn, ao đình thêm khang trang sạch đẹp và giữ nguyên diện mạo cho đến nay. Đình Đồng Dầu tọa lạc trên khu đất tại trung tâm của làng. Trước cửa đình nhìn ra là sân, cổng nghi môn và ao đình cũng là nơi tổ chức hát quan họ trong dịp lễ hội hằng năm. Ngôi đình hiện tại gồm hạng mục kiến trúc nghi môn và đình chính. Cổng nghi môn làm lối tứ trụ, nhìn ra ao đình, được bố trí 1 cổng lớn ở giữa và hai cổng nhỏ hai bên nối với nhau bằng 4 trụ mở ra 3 cửa vào đình. Tiền tế gồm 5 gian 2 chái, trổ 3 cửa 3 gian giữa, 2 gian bên làm cửa sổ, làm lối trần hiên chắn mái, có ban công nhỏ chính gian giữa mái dán ngói mũi hài, nền lát gạch. Kết cấu các bộ vì đơn giản, quá giang kèo kìm, bào trơn ghép bén soi gờ. Tiền tế đình Đồng Dầu được bài trí như các di tích khác. Gian chính giữa bài trí hương án thờ, trên bày bát hương, bộ tam sự (đỉnh, hạc) lọ hoa, cây đèn. Hai bên hương án là bộ bát bửu sơn son thếp vàng gồm 12 linh vật. Hai hạc thờ gỗ lớn sơn son thếp vàng chầu hai bên hương án. Phía trên là bức cửa võng thiều châu sơn son thếp vàng lộng lẫy được chạm đề tài tứ linh, tứ quý. Hoành phi, câu đối được bố trí ở gian chính giữa tiền tế, trước cửa vào hậu cung và hai gian bên. Hai gian bên tiền tế đặt hai án gian thờ, bên trên bày đồ thờ như bát hương, cây đèn, lọ hoa, mâm bồng. Gian bên trái có một ngựa chiến thờ màu trắng. Hậu cung được nối với tiền tế tạo kết cấu chữ “đinh” gồm 2 gian chạy dọc, nền lát gạch. Phía dưới xây bệ để bài trí đồ thờ, phía trên 2 cửa bên có 2 bức hoành phi đề chữ Hán, qua bậu cửa bước vào bên trong là 2 ban thờ Thánh. Ban thờ giữa đặt khám thờ gỗ sơn son thếp vàng, bên trong có tượng Thánh ngồi trên ngai, tay bắt quyết, phía dưới ban thờ bày bát hương đá, hòm đựng sắc phong, hòm đựng thần tích, mâm bồng, lọ hoa... Ban thờ bên trái đặt khám thờ gỗ, bên trong bày bài vị Thánh sơn son thếp vàng.  Đình vẫn bảo lưu được số lượng di vật phong phú có niên đại nghệ thuật thế kỷ XIX như: Một cuốn thần tích sao tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội, bức cửa võng thiều châu được thể hiện bằng những đường nét mềm mại với lối chạm bong kênh, chạm lộng, hình ảnh rồng chầu, rồng vờn mây, thông, cúc, trúc, mai, vân sóng, mây hoá; Hương án tiền, án gian thờ được chạm nổi vân mây sóng nước, hoa cúc, hoa sen, rồng hoá, lân hoá; 2 khám thờ được làm nhỏ gọn nhưng rất công phu; Ngai thờ Thánh với phần thân là rồng cuộn, tay ngai chạm rồng; Tượng thờ với mặt diện sắc hồng, tư thế đĩnh đạc oai phong của một võ tướng, áo được trang trí hổ phù, hoa cúc, sen cách điệu, tay bắt quyết. Đáng chú ý là hai bức cuốn thư được đặt phía trên cửa vào hậu cung được tạo tác công phu với trang trí hoa cúc dây, mặt hổ phù, văn triện, hoa mai thanh thoát, hộp đựng thần tích, hòm đựng sắc phong với nét chạm trổ tinh xảo... 2 bát hương đá đẹp mắt với hoa văn chữ triện, cúc mãn khai, mây đùn, cúc dây. Bài vị Thánh được chạm trổ công phu với đề tài tứ linh, tứ quý, cúc dây, xung quanh tạo hình vẩy rồng sơn son thếp vàng lộng lẫy và nhiều đồ thờ đa dạng khác. Hàng năm, nhân dân tổ chức lễ hội vào ngày mồng 10 tháng Hai là ngày sinh của Thánh nhằm tri ân công tích của Thành hoàng làng, ôn lại truyền thống lịch sử của cha ông trong buổi đầu dựng nước và giữ nước, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Trong lễ hội nhân dân tổ chức tế lễ tại đình và tại lăng mộ của Thần tại khu vực bờ bãi ven sông Đuống thuộc địa phận xã Mai Lâm. Ngoài ra dân làng còn tổ chức hát quan họ tại ao trước cửa đình và tổ chức các trò chơi dân gian. Lễ hội thể hiện tình đoàn kết cộng đồng làng xã, thu hút đông đảo mọi người dân tham dự.

Di tích đình Đồng Dầu được xếp hạng di tích lịch sử nghệ thuật cấp Thành phố tại Quyết định số 1691/QĐ-UBND ngày 28/3/2014.