Đình Đoài Giáp

Nhắc đến Đường Lâm có lẽ không ai không biết đến mảnh đất địa linh nhân kiệt - một ấp "Hai vua". Nơi đã sinh ra hai vị anh hùng của dân tộc là Vua Phùng Hưng và Ngô Quyền. Đây là vùng đất còn bảo tồn được rất khá nhiều những giá trị lịch sử, văn hoá, tâm linh của dân tộc. Với những công trình kiến trúc gắn liền với hai Vua, thể hiện sự tôn kính, ngưỡng mộ của nhân dân nơi đây với Ngài. Trong số các công trình đó có Đình Đoài Giáp thuộc tổ dân phố Đường Lâm nằm trong quần thể di tích Quốc gia làng cổ Đường Lâm.

Đình tôn thờ vua Phùng Hưng – người đã được suy tôn là "Bố Cái Đại Vương làm Thành hoàng làng. Theo các cụ cao niên trong làng truyền lại, đình Đoài Giáp có từ lâu đời. Khi đó di tích mới chỉ là một ngôi miếu nhỏ, do dân làng dựng lên để tưởng nhớ công đức của Phùng Hưng. Sau này, khi Nho giáo phát triển, dân làng đã tôn tạo ngôi miếu thành ngôi đình làng. Đình được xây dựng bằng vật liệu truyền thống, đặc trưng của địa phương như: Gạch đá ong, các loại gỗ quý. Năm 2001, đình đã được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Đình Đoài Giáp toạ lạc trên thế đất đẹp, thoáng đãng giữa trung tâm làng, quay mặt về hướng Tây Nam. Phía trước đình là một hồ nước rộng. Hai bên đầu đình là giếng nước cổ được xây bằng chất liệu đá ong đặc trưng của vùng đất nơi đây. Đặc biệt, nước giếng ở đây trong vắt mà chẳng bao giờ vơi, dân làng gọi là "giếng mắt rồng". Nơi đó, đầu rồng hướng về phía Đông (xóm Hớn), đuôi rồng hướng về phía Bắc (đường liên thôn), phía xa xa là xóm làng thấp thoáng tre xanh gợi lên vẻ thanh bình của làng quê Việt Nam.

Trải qua hàng trăm năm tồn tại với bao biến cố của lịch sử thời gian và chiến tranh, hiện nay ngôi đình vẫn giữ được nguyên vẹn dáng dấp cổ kính vốn có của mái đình Việt. Đình Đoài Giáp hiện nay được xây dựng theo hình chữ Nhị. Phía sau sân là kiến trúc chính gồm hai toà Hậu cung và Tiền tế, ngăn cách nhau bằng một khoảng sân hẹp được lát gạch Bát Tràng. Hai toà nhà có độ cao gần bằng nhau, song phần hậu cung có vẻ sâu và rộng hơn toà tiền đường. Hậu cung của đình gồm 3 gian, sử dụng cột của đình cũ. Tường đốc phía ngoài xây kiểu bổ trụ giật tam cấp, các hệ thống cột quân, cột cái, cửa khám, cửa ra vào hậu cung đều được làm bằng gỗ tứ thiết rất vững chắc. Bờ nóc là cột trụ biểu vuông đầu đắp đèn lồng và đôi nghê chầu cách điệu. Đình còn lưu giữ được nhiều đồ thờ quý, tiêu biểu nhất là bộ lư đồng có niên đại cách đây gần 2 thế kỷ, được đúc rất tỉ mỉ, công phu, có hình đôi sư tử ôm quả địa cầu.

Hàng năm, cứ vào ngày 8-1 âm lịch, nhân dân làng Đoài Giáp lại mở hội để tưởng nhớ công đức của Vua Phùng Hưng với nghi lễ trang trọng và nhiều trò vui hội như: Nấu cơm thi, đánh vật, cờ tướng…