Đình chùa Trường Lâm
Giới thiệu
Đình Trường Lâm thờ ba vị:3 vị Thành hoàng làng là Đức Thánh Linh Lang Đại vương - Thượng đẳng phúc thần; Công chúa Đào Hoa (còn gọi là Thiên tiên Đào Anh phu nhân - Thượng đẳng thần) và Công chúa Phù Nương - Trung đẳng thần.
Theo thần tích, Linh Lang Đại Vương có tên là Hoàng Chân con trai thứ tư của vua Lý Thánh Tông (1054 -1072), mẹ là Hạo Nương cung phi thứ 9, quê ở Đông Đoài - xã Bồng Lai - huyện Đan phượng - trấn Sơn Tây.
Năm 1.075, nước ta có nạn ngoại xâm, hoàng tử Hoàng Chân xin nhà vua cùng hoàng tử Chiêu Văn chỉ huy hạm thuyền vượt cửa biển Vĩnh An tấn công, đánh tan các đồn bốt của giặc ở dọc biên giới. Ngài đã phối hợp với đạo quân của tướng Tôn Đản đánh chiếm các cơ sở chiến lược và trung tâm hậu cứ lương thảo của giặc Tống ở thành Ung Châu. Quân ta đại thắng, nhà vua mở đại yến muốn nhường ngôi cho Người nhưng hoàng tử Hoàng Chân từ chối.
Đất nước thanh bình được thời gian, năm Đinh Tỵ (1077) giặc Tống lại đưa quân sang xâm lược nhằm thôn tính nước ta. Một lần nữa, hoàng tử Hoàng Chân lại cùng hoàng tử Chiêu Văn và Thái úy Lý Thường Kiệt chỉ huy hạm thuyền từ Vạn Xuân ngược dòng sông Khao Túc bất ngờ tập kích vào phòng tuyến phía đông của giặc bên bờ sông Như Nguyệt, góp công lớn đánh đuổi giặc Tống ra khỏi biên cương Đại Việt, mở ra kỷ nguyên độc lập dân tộc. Xét công trạng của hoàng tử Hoàng Chân, vua Lý Nhân Tông ban phong mỹ tự cho phép 269 làng của cả nước được xây đền, lập miếu thờ và sắc phong là Linh Lang Đại Vương Thượng Đẳng phúc thần.
Trong 269 nơi thờ Linh Lang Đại vương, chỉ duy nhất ở đình Trường Lâm có điệu múa lột rắn. Điệu múa vừa thể hiện sự tích Linh Lang đại vương, vừa thể hiện mong muốn tiêu thoát nước, trị thủy của người dân. Hình ảnh uốn lượn của rắn tượng trưng cho dòng nước chảy lên xuống, cũng là khát vọng của người dân về một năm mới mưa thuận gió hòa, nhiều hanh thông, may mắn. Nghi thức múa lột rắn và lễ hội làng Trường Lâm có từ khoảng thế kỷ XV, Điệu múa độc đáo: “múa lột rắn”. Múa này gồm 15 thanh niên chưa vợ di chuyển bám nhau uốn dáng rắn, trải qua ba lần lột xác, biểu hiện truyền thuyết Linh Lang và ước vọng trị thủy, tiêu thoát nước. Hằng năm, lễ hội cũng có nghi lễ dâng hương tưởng nhớ 3 vị thành hoàng (Linh Lang, Đào Hoa, Phù Nương).
Lễ hội truyền thống đình Trường Lâm được tổ chức vào dịp xuân, thường khai hội vào tháng 2 âm lịch 9, 10, 11/2 được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (Quyết định 266/QĐ‑BVHTTDL ngày 30/01/2018).
Chùa Trường Lâm: còn có tên chữ là Linh Quang tự. Trước đây chùa Trường Lâm thuộc xã Việt Hưng, huy Gia Lâm, Hà Nội. Xưa, chùa thuộc vùng đất cổ Lâm Ấp, song thời Lê là Hoa Lâm sở, thế kỷ XIX là Trường Lam sở (cùng có thời gian gọi là Tràng Lâm) cùng với Lệ Mật, Kim Quan Thượng, Ô Cách là 4 thôn của tổng Gia Thụy, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh.
Chùa Trường Lâm có lịch sử xây dựng từ lâu đời, là nơi thực hiện nghi lễ tín ngưỡng thờ Phật của người dân địa phương. Theo lời kể của các cụ cao tuổi trong thôn thì ngôi chùa được xây dựng từ thời Lý. Trải qua bao năm tháng, chùa đã nhiều lần dịch chuyển địa điểm. Đầu tiên là ở khu đất Lâm Ấp, đến Đồng Trại và sau đó lại chuyển đến khu vực trung tâm của làng Trường Lam - vị trí hiện nay. Vậy chùa Trường Lâm có được xây dựng từ thời Lý hay không? Đây quả là vấn đề được nhiều người quan tâm và muốn tìm hiểu rõ ngọn nguồn. Song, rất tiếc là cho đến nay, vẫn chưa tìm thấy một nguồn tư liệu nào minh chứng cho ngôi chùa được khởi dựng từ triều Lý. Khảo cứu thực địa, các nhà khoa học chỉ tìm thấy duy nhất một di vật có niên đại sớm nhất là pho tượng Thích Ca sơ sinh, được tạo tác vào khoảng thế kỷ XVII. Đây là di vật quý, có giá trị nhất của chùa hiện nay, mà qua đó (dù chưa thật đầy đủ) có thể phần nào xác định được ngôi chùa đã tồn tại dưới triều Lê. Còn nếu căn cứ theo hiện trạng kiến trúc, cho thấy ngôi chùa mang phong cách chủ yếu của thời Nguyễn.
Chùa Trường Lâm có quy mô, kiến trúc khá lớn, quay hướng nam (cùng hướng với đình Trường Lâm). Từ khi được xây dựng, chùa Trường Lâm đã trải qua nhiều lần trùng tu, sửa chữa, vì vậy kiến trúc, cảnh quan không còn bảo lưu được nguyên vẹn như thời khởi dựng. Các hạng mục công trình kiến trúc hiện còn lưu giữ được bao gồm: khu thờ chính gồm Tiền đường, Thượng điện, nhà thờ Tổ và Mẫu, nhà khách, sân, khu tháp mộ ở phía sau chùa.
Chùa Trường Lâm hiện bảo lưu được những di vật quý như: 19 pho tượng tròn, trong đó đáng được quan tâm nhiều nhiều nhất là pho tượng Thích Ca sơ sinh, tượng thể hiện một cậu bé, đứng trên đài sen... Ngoài ra, chùa còn giữ được quả chuông đồng đúc năm 1879, bia đá tạo tác năm 1930, một chiếc lộc bình sứ có niên đại thế kỷ XIX, hoành phi, bát hương...
Điều vinh dự lớn nhất là ngày 18/2/1958 (mùng 1 Tết âm lịch) tại khu đình, chùa Trường Lâm, toàn thể nhân dân Việt Hưng đã được đón Bác Hồ về thăm. Bác đã chúc tết và căn dặn đồng bào phải đoàn kết chăm lo sản xuất, chống hạn cứu lúa, đảm bảo vượt mức kế hoạch, góp phần xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp.
Cụm di tích đình – chùa Trường Lâm được công nhận là Di tích quốc gia vào năm 1992. Ngoài ra, đình Trường Lâm được xếp là di tích lịch sử cách mạng (có ý nghĩa cách mạng kháng chiến). Lễ hội Trường Lâm được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (năm 2018). Đình cũng được gắn biển di tích lưu niệm sự kiện Bác Hồ về thăm (vào Tết Mậu Tuất 1958).
