Đình Chi Nam

Đình Chi Nam là tên theo địa danh thuộc thôn Chi Nam, xã Lệ Chi, huyện Gia Lâm, nay là thôn Lệ Chi, xã Thuận An, thành phố Hà Nội.

Đình là nơi thờ phụng nhị vị Thành hoàng làng là Châu Đô Thống và Đức Thánh Trần Hưng Đạo. Sự tích hai vị thần đã được ghi chép và phản ánh lại như sau:

Đại Vương họ Châu, tên húy là Uyên, tên họ của Ngài là Bùi Duy Trí là dân thường người làng Phù Ninh, nay là thôn Phù Dực, xã Phù Đổng. Thời Hùng Vương làm chức Đô Thống, thống lĩnh binh mã trong thiên hạ. Cũng thời đó, giặc Ân sang xâm chiếm đất Châu Sơn, tỉnh Vũ Ninh. Kinh thành náo loạn, vua Hùng sai sứ giả tìm người tài giỏi đánh giặc cứu nước. Đến làng Phù Đổng, Thiên Vương lúc đó 3 tuổi, nằm trên chiếc chõng tre, không nói, không cười, tự nhiên bảo sứ giả rằng: Ngươi mau mau về tâu với vua sắm cho ta một con ngựa sắt, một cây gậy sắt, một bộ giáp sắt, mọi thứ đều đủ sức để dẹp được giặc. Sứ giả vội về tâu với vua, vua Hùng nghe xong bèn sai thợ sắt rèn đúc ngay ngựa sắt, gậy sắt, nón sắt và giáp sắt rồi đưa đến làng Phù Đổng. Thiên Vương vươn người đứng dậy, thân thể cao hơn một trượng, nói to một tiếng rồi nhảy lên ngựa sắt, ngựa sắt hý vang. Vua Hùng lệnh cho Châu Đô Thống đem binh mã đi theo Thiên Vương dẹp giặc. Tướng giặc bị giết, quân giặc thua to ở Châu Sơn, đều kêu la, cúi đầu xin hàng Đô Thống. Châu Đô Thống đi theo Thiên Vương đánh giặc có công, nên vua Hùng lệnh cho xóm miếu Nha lập đền thờ, về sau thờ cúng và được phong chức Tam Giang đại vương. Ở làng Phù Đổng trên sông Thiên Đức, có dành một khu đất công 16 mẫu làm ruộng hương hỏa và được phối hưởng bên đền Thiên Vương. Về sau linh ứng, ở bên phải sông Thiên Đức, thuộc thôn Chi Nam, xã Lệ Chi, huyện Gia Lâm, cũng lập đền thờ. Trải qua các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần đều bao phong Dực Thánh Đại Vương. Các triều tiếp sau đều tặng phong thêm mỹ tự.

Trần Quốc Tuấn là hoàng thân của nhà Trần được phong là Hưng Đạo Đại vương. Năm Thiệu Bảo thứ 5 (1283), triều Trần Nhân Tông, quân Nguyên kéo sang xâm lược nước ta, Vương thống lĩnh các tướng tả hữu và toàn thể quân thủy bộ trong nước kéo đến biên ải chống giặc, lại huy động thêm quân ở các lộ Đông Hải, Vân Trà, Ba Điếm, đánh tan quân Thoát Hoan ở núi Vạn Kiếp. Nhà Nguyên lại sai Văn Hổ điều động 50 vạn quân cùng 300 chiếc thuyền kéo sang sông Bạch Đằng. Biết trước, Vương cho đóng cọc sẵn ở sông Bạch Đằng, phủ cỏ ngụy trang. Nhân lúc thủy triều dâng cao, Vương cho quân khiêu chiến, rồi giả vờ thua chạy, quân giặc đuổi theo, khi thuỷ triều rút quân ta quay lại đánh, thuyền của giặc sa vào bãi cọc, ta bắt sống tướng giặc là Ô Mã Nhi, Thoát Hoan, từ đó giặc Nguyên không dám sang xâm chiếm. Khi xét công đánh giặc Nguyên, ngài được phong làm đại vương. Về sau Phạm Bá Nhan lại kéo quân sang xâm lấn, Vương lại phụng mệnh đem quân đi đánh, phá tan quân giặc ở núi Vạn Kiếp. Phàm những vùng thực ấp của ngài lúc ngài còn sống đều lập đền thờ phụng. Thôn Chi Nam, xã Lệ Chi cũng nằm trong vùng thực ấp đó.

Căn cứ vào niên đại ghi trong thần tích về hai vị Thần hoàng làng là Châu Đô Thống và Trần Quốc Tuấn và hai đạo sắc phong có niên đại Khải Định thứ 9 (1924) cùng niên đại các tấm bia tại di tích, thì ngôi đình đã tồn tại từ thời Lê Trung Hưng,  qua thời Tây Sơn. Sau đó, di tích được trùng tu qua các thời kỳ lịch sử. Năm 2020, di tích đã được trùng tu lớn các hạng mục.

Di tích hiện còn bảo lưu được một số tư liệu thành văn và các di vật có chất liệu gỗ như hoành phi, cửa võng, ngai thờ, giá văn, biển lệnh,… Đây là những nguồn tư liệu quý giá góp phần nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển của địch, cũng như tìm hiểu những giá trị văn hóa tinh thần của người dân nơi đây.

Đình Chi Nam đã  được UBND Thành phố Hà Nội ra Quyết định xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa năm 2012.