Di tích cấp Thành Phố đền Cầu Trò, xã Phúc Thọ

Di tích cấp Thành Phố đền Cầu Trò, xã Phúc Thọ

Đền Cầu Trò, làng Gia Hòa, nay  thuộc thôn Hòa Trung, xã Phúc Thọ, thành phố Hà Nội, tọa lạc trên khuôn viên đất đối diện trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phúc Thọ.

Đền Cầu Trò nằm trên thế đất đẹp, nhìn theo hướng Tây Nam. Theo lời kể của các cụ cao niên làng Gia Hoà và một số tài liệu về đền Cầu Trò, thì đền Cầu Trò nguyên xưa nằm sát Cầu Trò, với quy mô kết cấu theo kiểu “Tiền đao, hậu đốc”. Đặc biệt cổng đền có một cây đa cổ thụ to, cao, tán rộng tạo ra phong cảnh thật hữu tình, nên khách bộ hành ai qua đây đều dừng lại nghỉ chân.

Năm 1947, do tiêu thổ kháng chiến, đền Cầu Trò chỉ còn lại nền móng của đền, cùng với sự tích cầu Trò cho đến ngày nay. Sau Cách mạng tháng 8 năm 1945, để phục hồi văn hoá truyền thống và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, đền Cầu Trò được phục dựng trên khuôn viên đình làng Gia Hòa – ngôi đình này cũng đã bị tiêu thổ kháng chiến (chính là khuôn viên di tích đền Cầu Trò hiện nay) bằng nguồn kinh phí công đức của Nhân dân và khách thập phương.

Đến năm 2023, di tích đã được nhà nước quan tâm đầu tư tu bổ, tôn tạo tổng thể các hạng mục bằng nguồn ngân sách nhà nước gồm: Nghi môn, Tiền tế, đền chính (Đại bái và Hậu cung), Đại đình (đình Cầu Trò), Tả Hữu vu, nhà soạn lễ, am hóa vàng, hạng mục phụ trợ và hạ tầng kỹ thuật toàn bộ khuôn viên di tích. Sau hơn một năm triển khai thi công tu bổ, tôn tạo, di tích đã hoàn thành và được đưa vào sử dụng vào năm 2024 để phục vụ nhu cầu về văn hóa tâm linh của Nhân dân địa phương.

Theo tài liệu của quan bộ Lễ Triều nhà Lê về sự tích của công chúa Trung Tiên, khu Gia Hòa: Đền Cầu Trò thờ Trung Tiên Ý Đức công chúa, con gái của vua Hùng Chiêu Vương (Vua Hùng đời thứ 7). Vua Hùng Chiêu Vương có 33 Hoàng tử và 18 công chúa. Trong số 18 công chúa có một người tên là Ý Đức, hiệu Trung Tiên. Công chúa là con của bà vợ thứ ba của vua Hùng, tên là Đàm Huyền Vân. Khi công chúa 15 tuổi, thì thân mẫu qua đời. Công chúa chịu tang xong 3 năm, rồi xin phép vua cha đi du ngoạn các vùng đất nước. Khi đến khu Gia Hoà, thấy ở đây sông ngòi uốn lượn, cảnh vật đẹp tươi, nên đã dừng chân ở lại. Công chúa đã mua ruộng đất và lập ở đây một hành cung. Công chúa có trở về Triều sau một thời gian dài và mất. Đến thời nhà Trần, có giặc Nguyên xâm lược. Vua Trần Thánh Tông mang quân ra chống cự ở Bạch Hạc, trong buổi lui quân, bị mắc lại ở đầm lầy, ở gần miếu thờ Ý Đức công chúa. Vua Trần Thánh Tông bèn làm lễ khấn trời đất và thần linh phù trợ, bỗng có một đám mây trắng hạ xuống, trong đám mây ấy có một vị nữ thần. Nhà vua hỏi, nữ thần đáp rằng: Thiếp là con gái của vua Hùng Chiêu Vương tên là Ý Đức, hiệu Trung Tiên, đời trước được phong Phúc thần ở đây. Nay nước nhà gặp biến, thiếp xin được giúp đỡ để lập chút công trạng. Khi bà vừa dứt lời, có một cây gỗ Chò nổi lên bắc qua đầm lầy, vua và các tướng sĩ lần lượt đi trên cây gỗ đó mà đi qua an toàn. Khi đoàn quân qua hết, thì cây Chò cũng biến mất, vua lấy làm lạ. Sau khi dẹp xong giặc Nguyên, vua Trần Thánh Tông lệnh cho trăm quan tới đền thờ bà để làm lễ tạ, lại chuẩn y cho các trại xung quanh phụng sự và tế lễ vào ngày giỗ là ngày 22 tháng 3 âm lịch hàng năm.

Trong khuôn viên di tích đền Cầu Trò, còn có đình Cầu Trò thờ Tạ Trân Tấu, tương truyền, Ngài có công đánh giặc giữ nước, đem lại cho nhân dân cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Ngài được nhân dân suy tôn làm Thành Hoàng làng.  

Đền Cầu Trò là trung tâm sinh hoạt văn hoá của làng Gia Hoà trong những ngày lễ hội truyền thống và là nơi hội họp của dân làng và con em xa quê về tụ hội. Lễ hội truyền thống của làng Gia Hoà được tổ chức tại đền Cầu Trò vào ngày mùng 7 tháng 2 âm lịch hàng năm. Trong dịp lễ hội, ngoài việc tế lễ, nhân dân còn tổ chức biểu diễn văn nghệ và các trò chơi dân gian như: Thổi cơm thi, bắt trạch trong chum, kéo co… Lễ hội truyền thống làng Gia Hòa là một sinh hoạt văn hoá tâm linh cần thiết, nhắc nhở người dân nơi đây nhớ về cội nguồn, biết ơn tiền nhân, khơi dậy tình yêu quê hương đất nước và tinh thần đoàn kết. Ngoài ngày hội chính, làng Gia Hoà còn tổ chức một số ngày lễ trọng như: Ngày 10 tháng Giêng là ngày sinh của Trung Tiên Ý Đức công chúa; ngày 22 tháng 3 âm lịch là ngày giỗ của công chúa; ngày 12 tháng 3 âm lịch là ngày giỗ Thành Hoàng làng Tạ Trân Tấu…

Để bảo tồn và phát huy giá trị di tích, đền Cầu Trò đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Tỉnh/Thành phố tại Quyết định số 1210/1999/QĐ-UB ngày 09/11/1999 của UBND tỉnh Hà Tây cũ (nay là thành phố Hà Nội).