Đền Và

Đền Và - Không gian văn hóa

Đền Và còn có tên gọi là Đông Cung, thuộc tổ dân phố Vân Gia, phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội. Đền nằm cách trung tâm phường Sơn Tây chừng 2 km, cách Điểm du lịch Làng cổ Đường Lâm 1km.

Trải qua mấy nghìn năm lịch sử, trong dân gian đã sản sinh và tồn tại những vị thần linh gốc Việt, được bao thế hệ suy tôn, phụng thờ. Trong đó, đứng đầu hàng “Tứ bất tử” nói riêng, bách thần nói chung là “Nam Thiên Thánh tổ - Tản Viên Sơn Thánh”. Người được phụng thờ ở hầu khắp các nơi trên vùng Đồng bằng Bắc bộ. Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Tản Viên Sơn đã hình thành từ lâu, trải qua các thế hệ đã được lưu truyền và lan tỏa trong đời sống văn hóa người Việt. Đền Và là nơi thờ có quy mô lớn nhất trong gần 200 di tích ở vùng xứ Đoài thờ Đức Thánh Tản, nơi đây là một trong 4 hành cung của ngài.

Trong không gian vừa thực tại vừa huyền thoại của khu vực đồi Lim  nguyên sinh hơn 1,7 ha, ngôi đền hiện ra uy nghiêm với bố cục nghiêm ngắn, chỉnh tề thể hiện sự uy nghi, trang trọng của nơi thờ tự. Từ trên cao nhìn xuống, toàn bộ khu vực đền toạ lạc trên một quả đồi thấp được bao bọc bởi hàng trăm cây lim cổ thụ hàng trăm năm tuổi cùng nhiều loài cây lấy gỗ khác bốn mùa xanh tươi. Quả đồi thấp này có hình con rùa đang bơi ra phía mặt trời mọc. Xung quanh đền là những cánh đồng – nơi được tưới mát bởi dòng sông Hồng và sông Tích huyền thoại. Quy mô Đền có diện tích 2000m², nằm trong khuôn viên 8000m², được xây dựng theo kiểu nội công ngoại quốc, mang đậm bản sắc kiến trúc phương Đông. Quần thể đền Và gồm các công trình như: Nghi Môn, lầu Cô Chín, sân Long hoá, Gác Chuông, Gác Trống, Tả – Hữu mạc, Tiền Tế, Thượng Điện, Hậu Cung, Nhà kho, Nhà kiệu. Các hạng mục công trình được sử dụng các loại vật liệu quý như gỗ lim, đá ong, gạch Bát Tràng, ngói mũi ri... Nhiều linh vật quý được trang trí như: bộ tứ linh (long – ly – quy – phượng), tứ quý (tùng – cúc – trúc – mai), hoa sen, hoa lan; các bức trạm cách điệu, thể hiện bàn tay khéo léo, sức sáng tạo của những người thợ, lòng thành kính của muôn triệu người Việt với các bậc Thánh nhân tiên tổ. Hiện trong đền lưu giữ nhiều di vật quý như tượng cổ, sắc phong, thần tích, hoành phi, bia đá, chuông đồng, câu đối...

          Di tích lịch sử văn hoá đền Và đã được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia vào năm 1964. Đền Và cùng với Thành cổ Sơn Tây, quần thể di tích Làng cổ ở Đường Lâm đã trở thành điểm đến  hấp dẫn du khách trong và ngoài nước khi về thăm vùng đất Sơn Tây – trung tâm của xứ Đoài xưa nói riêng và một nét văn hóa đặc sắc của Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến nói chung.