Đền Thụy Hương

Thôn Thụy Hương, xã Nội Bài, Thành phố Hà Nội

Đền Thụy Hương tọa lạc bên bờ sông Cà Lồ, thuộc thôn Thụy Hương, xã Nội Bài, thành phố Hà Nội; đền quay hướng nam, dòng sông chảy qua phía trước tạo thế “long cuốn thủy”, đem lại cho ngôi đền một cảnh quan sông nước hữu tình. Thụy Hương xưa có tên là thôn Gia Hạ, vốn cùng với Hương Gia là hai thôn của xã Gia Lễ; năm 1824 xã Gia Lễ đổi tên thành Hương Gia, đến năm 1912 thôn đoài của Hương Gia tách ra lập thành thôn Thụy Hương. Đền có diện tích xây dựng khoảng 255 m², diện tích sử dụng 355 m², mặt bằng bố cục theo kiểu “tiền chữ nhất, hậu chữ công” — lối kết cấu phổ biến của kiến trúc tôn giáo Việt Nam từ thế kỷ XVII trở lại đây.

Đền Thụy Hương thờ hai vị danh tướng Trương Hống, Trương Hát - là tướng tài của Triệu Quang Phục trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Lương. Theo bản thần tích chép năm 1735 còn lưu tại đền, anh em họ Trương gồm bốn trai (Hống, Hát, Lừng, Lẫy) và một gái (Đạm Nương), là con của bà Phùng Từ Nhan người làng Vân Mẫu; các ông chiêu mộ quân sĩ theo Triệu Quang Phục đánh tan giặc Lương, được phong làm tướng. Khi Lý Phật Tử cướp ngôi, hai ông nêu cao khí tiết trung nghĩa, quyết không thờ hai chúa mà phò thuyền tuẫn tiết; về sau được nhân dân hơn ba trăm làng ven các dòng sông Cầu, sông Ngũ Huyện Khê... lập đền thờ, tôn làm đức Thánh Tam Giang. Uy linh của các ông còn gắn với sự tích bài thơ thần “Nam quốc sơn hà” vang lên trên phòng tuyến sông Như Nguyệt thời Lý Thường Kiệt chống quân Tống.

Không chỉ là nơi thờ tự, đền Thụy Hương còn ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử cách mạng: trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, cán bộ Việt Minh từng họp tại đền bàn kế hoạch giành chính quyền tỉnh Phúc Yên; thời kháng chiến chống Pháp, đền là cơ sở hoạt động của cán bộ, du kích; thời chống Mỹ, đền là nơi sơ tán của bộ chỉ huy không quân sân bay Nội Bài, nơi làm việc, học tập của cả các chuyên gia và phi công nước bạn. Đặc biệt, đúng mồng 1 Tết nguyên đán Đinh Mùi (09/02/1967) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm hỏi, gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ không quân ngay tại đền. Với những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa đặc sắc ấy, đền Thụy Hương đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia năm 1990; đây vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là địa chỉ giáo dục truyền thống lịch sử – cách mạng của cộng đồng.