Nguồn gốc: Vốn xưa dân làng Vân Môn và Hát Môn cùng thuộc một tổng. Đến năm Giáp Ngọ (1894), dòng sông Hát Giang thay đổi đã chia tách Hát Môn thành hai làng (Hát Môn và Vân Môn). Nhân dân Vân Môn đã xây đền và xin duệ hiệu Thành hoàng Hai Bà Trưng từ làng gốc Hát Môn về thờ phụng.
Quá trình xây dựng: Ban đầu, đền chỉ là một ngôi miếu bé nhỏ làm bằng tranh tre, nứa lá. Đến năm Bính Ngọ (1870), ngôi đền đã được nhân dân tu bổ khang trang trên một khu đất cao ở đầu làng.
Xếp hạng: Với những giá trị lịch sử to lớn, đền Vân Môn đã được Bộ Văn hoá Thông tin xếp hạng Di tích cấp Quốc gia vào ngày 28/6/1996.
3. Nét đặc sắc về kiến trúc, nghệ thuật và di vật
Kiến trúc: Đền quay về hướng Đông Nam, có bố cục mặt bằng hình chữ Đinh (T) bao gồm: Nghi môn, hai nhà tả/hữu vu, Tiền tế và Hậu cung.
Nhà Tiền tế: Gồm 3 gian lợp ngói ri, kết cấu bộ vì kiểu "thượng giá chiêng hạ kẻ ngồi" với các hoa văn trang trí truyền thống.
Hậu cung: Là một gian dọc, chính giữa có bệ gạch cao bài trí hai bộ long ngai tượng thờ Hai Bà.
Di vật quý giá: Đền lưu giữ được nhiều đồ thờ tự tinh xảo, nổi bật nhất là 03 đạo sắc phong, cuốn Ngọc phả Thành hoàng, 02 cỗ ngai bài vị và bộ kiệu song loan nghệ thuật từ thế kỷ XIX.
Tục lệ đặc biệt: Đền Vân Môn có một phong tục rất cổ là tuyệt đối không dùng màu đỏ trong không gian thờ tự. Tất cả kỷ án và đồ thờ khí đều được sơn then (sơn đen), do tương truyền thần mất vì binh khí nên kiêng màu đỏ vì giống màu máu.
4. Lễ hội truyền thống
Hàng năm, lễ hội đền Vân Môn được tổ chức vào ngày mùng 6 tháng 3 Âm lịch.
Đây là ngày giỗ để nhân dân địa phương tổ chức các nghi thức tưởng nhớ công lao to lớn của Hai Bà Trưng, qua đó giáo dục truyền thống yêu nước, ý thức tự lập tự cường và tôn vinh tài năng của người phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp cứu nước
Di tích đã được Bộ Văn hoá thông tin xếp hạng theo Quyết định số: 1460 VH/ QĐ ngày 28/6/1996.
