Đền Minh Thiện

Vị trí: Đền Thiện (hay Minh Thiện Từ, đền Thón) tọa lạc sát chân đê Tiên Tân, thuộc thôn Cổ Ngõa, xã Liên Minh.

Nhân vật thờ phụng: Khác biệt với nhiều di tích, đền Thiện là minh chứng tiêu biểu cho sự giao thoa, hội tụ của tư tưởng "Tam giáo đồng nguyên" (Phật, Đạo, Nho) kết hợp với tín ngưỡng bản địa. Đền thờ các vị: Ngọc Hoàng Thượng Đế, Đức Khổng Tử, Đức Hưng Đạo Đại Vương (Trần Hưng Đạo), Quan Âm Thiên thủ thiên nhãn, Nam Tào, Bắc Đẩu, Thánh Mẫu Liễu Hạnh, Đức Thổ Địa và cả những bậc tiền nhân có công xây dựng đền.

2. Lịch sử hình thành

Nguồn gốc: Đền có xuất phát điểm từ một ngôi điện nhỏ của gia đình cụ Hoàng Văn Đối, một nhà nho nghèo hiếu học tại địa phương.

Quá trình xây dựng: Năm Quý Tỵ (1893), cụ Đối cùng vợ và 3 cụ khác (Nguyễn Văn Bích, Hoàng Văn Tĩnh, Nguyễn Văn Đạt) đã cùng nhau dựng đền trên quả gò giữa ao. Năm 1933, con cháu trong hội tiến hành xây dựng lại Hậu cung và mái hắt. Đến năm 1941 (niên hiệu Bảo Đại 16), mở rộng quy mô, xây dựng thêm 5 gian Tiền tế.

Tu bổ: Sau một thời gian dài bao cấp phải thờ chung với chùa làng khiến công trình xuống cấp, chính quyền và nhân dân đã tổ chức tu bổ lớn vào năm 1997. Đến năm 2006, do ảnh hưởng của mưa đá, đền tiếp tục được tôn tạo để có được bình đồ kiến trúc khang trang như hiện nay.

3. Nét đặc sắc về kiến trúc, nghệ thuật và di vật

Kiến trúc: Đền quay hướng Đông Bắc, gồm Bình phong, Tiền tế và Hậu cung.

Tiền tế: Gồm 5 gian xây kiểu tường hồi bít đốc, nội thất treo bức hoành phi "Đạo cao thiên cổ".

Hậu cung: Thiết kế độc đáo theo kiểu "tiền đao hậu đốc" với hệ mái 2 tầng chồng diêm. Đặc biệt, phần mái hắt phía trước cung cấm được thiết kế kiểu cuốn vòm để đặt riêng ban thờ Thổ Địa và ban thờ Mẫu.

Di vật: Đền lưu giữ một hệ thống di vật phong phú mang đậm phong cách nghệ thuật thời Nguyễn như: hoành phi, câu đối, long ngai, bài vị, hệ thống tượng thờ đa dạng (bằng gỗ, thổ) và đặc biệt là bộ mộc bản gồm 32 bản.

4. Lễ hội và sinh hoạt tín ngưỡng

Trước đây di tích có tổ chức kiệu rước Mẫu, nhưng do chiến tranh phá hủy nên các nghi thức lớn đã mai một. Hiện nay, đền chủ yếu duy trì các sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh thường xuyên.

Lễ chính: Được ấn định vào ngày 28 tháng 3 Âm lịch hàng năm (đây là kỷ niệm ngày cất nóc đền năm Tân Tỵ 1941), với các nghi thức cúng lễ, dâng sớ.

Lễ tri ân: Đặc biệt, đền duy trì ngày giỗ để tưởng nhớ công đức của các cụ họ Hoàng, họ Nguyễn đã có công lập đền. Lễ vật dâng cúng rất mộc mạc, đậm chất truyền thống là bánh dầy và bánh cuốn.

Ngoài ra, đền vẫn duy trì nghi thức dâng sớ, cúng lễ vào các dịp kỷ niệm của Mẫu Liễu Hạnh và ngày giỗ Đức Thánh Trần.

Đền Minh Thiện được công nhận xếp hạng di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn TP Hà Nội tại Quyết định số 4866/QĐ-UBND ngày 18/9/2024.