Đền Đỗng Linh
5.0Miễn phí
Câu chuyện điểm đến
011. Sự kiện, nhân vật lịch sử
Kiều Phú là một làng Việt cổ có từ xa xưa, cùng với việc tụ cư lập làng, hệ thống tôn giáo cũng sớm được hình thành, nhiều công trình kiến trúc được xây dựng để đáp ứng nhu cầu tôn giáo, tín ngưỡng của cộng đồng dân cư làng xã, đồng thời bảo lưu những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Từ ngàn xưa, hình ảnh cây đa giếng nước sân đình vốn đã quen thuộc và không thể thiếu trong các làng Việt cổ ở đồng bằng Bắc bộ. Ở mỗi làng trong xã Kiều Phú hiện còn bảo tồn được hệ thống di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu cho vùng xứ Đoài như đình Ngọc Bài, quán Ngọc Bài, chùa Đồng Bụt, chùa Ngọc Phúc, đình, quán Liệp Mai… đã được nhà nước xếp hạng. Hầu như các thôn làng nào cũng có đủ các thiết chế văn hóa như đình, đền, chùa nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân địa phương. Đình, miếu dựng lên thờ thành hoàng làng, chùa thờ Phật.
Căn cứ vào lời kể của các cụ cao niên trong làng cùng 01 đạo sắc phong có niên đại Khải Định cửu niên (1924) cùng cuốn thần phả, hai cuốn sách chữ Hán còn lưu giữ tại di tích thì đền Đỗng Linh là nơi thờ Mẫu Duệ Sơn Thần Tổ Thuật công chúa tôn thần và Mai Hoa Thị Nữ, Quế Hoa Thị nữ sự tích sự tích về Mẫu Duệ Sơn Thần Tổ Thuật công chúa gắn liền với sự tích công chúa Liễu Hạnh, con gái Ngọc Hoàng, ba lần giáng trần. Trong trần thứ hai bà được hoá thân thành Thổ Lĩnh công chúa, và Mẫu Duệ Sơn Tổ Thuật công chúa chính là tên gọi khác của bà trong lần giáng trần này.
Trong tâm thức tín ngưỡng thờ mẫu của người Việt, thì bất kỳ một ngôi đền thờ mẫu nào cũng là nơi phụng thờ những người mẹ thiên nhiên, người mẹ của núi sông và người mẹ của núi rừng. Những truyền thuyết dân gian và những huyền sử chép rằng:
Thời ấy, ở thôn An Hải, xã Vân Cát, huyện Thiên Bản, trấn Sơn Nam Hạ (nay thuộc huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định) có vợ chồng ông Lê Thái Công ăn ở hiền đức thường làm điều lành. Ông bà đã có mụn con trai. Đến niên hiệu Diên Hựu, đời vua Lê Anh Tông, bà vợ đã có mang quá kỳ sinh nở nhưng không thấy chuyển dạ, lại không ăn uống gì, chỉ ưa hương hoa thơm. Gia đình cúng lễ mãi không khỏi. Lê Thái Công nằm mơ thấy mình được lên Thiên đình. Tại đây và được dự một bữa tiệc lớn do Ngọc Hoàng khoản đãi. Ông thấy công chúa Quỳnh Nương lỡ tay làm rơi chén ngọc nên bị đày xuống trần gian đầu thai vào làm con gái của Lê Thái Công ở xã Vân Cát mang tên là Giáng Tiên.
Lớn lên, Giáng Tiên xinh đẹp bội phần, giỏi thơ văn, cầm kỳ thi hoạ. Năm 18 tuổi, nàng kết duyên cùng Đào Lang là con nuôi của một vị quan trí sĩ cùng làng. Ba năm sau, vào ngày mồng 3 tháng 3, Giáng Tiên đột ngột từ trần, người ta nói nàng là tiên trở về Thượng giới. Ngọc Hoàng thấu hiểu sự tình liền cho đổi tên là Liễu Hạnh và trở lại cõi trần.
Tiên chúa đã ngao du khắp nơi, nhất là ở vùng Lạng Sơn. Nàng thường hay lui tới các thắng cảnh ở Kinh Đô, đón đường sứ bộ và xướng hoạ cùng Phùng Khắc Khoan. Tiên chúa thường hiển linh ở Hồ Tây, chén tạc chén thù cùng các danh nhân họ Ngô, họ Lý. Người trần đều phục tài thơ của Tiên chúa huyền nhiệm thanh cao. Sau đó, Tiên chúa lại dời Hồ Tây vân du những địa danh như làng Sóc, Nghệ An… Truyền rằng, vào thời ấy Tiên chúa hiện thành một phụ nữ hạ trần kết duyên cùng thư sinh vốn là hậu thân của Đào Lang thủa trước. Được mấy năm Tiên chúa lại về trời.
Ở trên trời không sao quên được cõi Trần, nàng lại xin Ngọc Hoàng cho giáng sinh lần nữa. Lần này Tiên chúa mang theo Quỳnh Hoa và Quế Hoa xuống miền phố Cát. Người đã hiển linh. Người lành thì được hưởng phú, kẻ ác bị tai vạ. Nhân dân lập đền phụng thờ. Lúc đó vua Lê Huyền Tông cho là yêu quái nên đã mời Vũ Lâm cùng với các thuật sĩ đến trừ tà. Đền chúa bị phá tan. Sau đó, cả làng bị phát sinh dịch bệnh, dân chúng cho là Tiên Chúa trừng phạt liền tâu lên vua và lập lại đền. Vua thuận theo và sắc phong cho là Mã Hoàng công chúa. Tiên Chúa cũng từng theo các đoàn quân âm phù chinh phạt tiễu trừ giặc dã. Triều đình gia tăng là Chế Thắng Hoá diệu Đại Vương.
Lần xuống thứ ba này, truyền tích của nhiều vùng mà Tiên chúa đã đi qua còn ghi lại hành trạng của bà và cuộc đấu tranh quyết liệt để ngăn chặn những điều ác đó. Trận đại chiến Sòng Sơn có sự giúp sức của phật bà Quán âm đã phá vỡ Đạo tràng là một minh chứng.
Công chúa Liễu Hạnh hay bà Chúa Liễu, mẫu Sòng, mẫu Phủ Giày... là những danh xưng mà dân gian tôn vinh trong thời điểm lịch sử lúc đó. Tình trạng nội chiến, đất nước chia cắt, nhân dân lầm than thì sự xuất hiện của hình tượng mẫu trong tín ngưỡng dân gian là biểu tượng khát vọng giải phóng con người, giải phóng phụ nữ nhằm tiến tới sự bình quyền; mặt khác trong tâm thức dân gian, Mẫu là người có quyền năng có thể ban phước lành cho người dân hoặc giáng hoạ trừ tà một cách tức thì. Đây chính là điểm đặc sắc của tín ngưỡng thờ Mẫu tại Việt Nam.
Trong tâm thức tín ngưỡng bản địa của người Việt thì hình tượng Mẫu mang biểu tượng của người mẹ từ bi, che chở cho người con bằng tấm lòng bao dung và độ lượng. Sự hiện diện của Tam toà Thánh Mẫu tại đền Thiện là sự cầu mong người mẹ thiên nhiên, người mẹ của núi sông, người mẹ của núi rừng, độ giúp cho muôn dân khang cường, hanh thuận.
Ngoài ra đền Đỗng Linh còn thờ hai cô là Mai Hoa Thị nữ và Quế Hoa Thị nữ. Có hai cô gái dũng cảm, bí mật lên xứ Lạng Sơn để dò la tình hình giặc Thanh và tiếp tế cho quân ta, hoạt động bí mật và được nhân dân yêu quý . Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, hia cô bị giặc phát hiện, xát hại và quăng xác xuống suối. Xác hai cô trôi dạt về làng, nơi mọi người từng yêu quý. Sau khi mất , người dân đã lập miếu thờ hai cô để tưởng nhớ. Kẻ từ đó nhân dân làm ăn phát đạt, mùa màng bội thu, nhân dân tin rằng hai cô đã hiển linh phù hộ. Tiếng lành đồn xa, miếu thờ hai cô dần được tu sửa thành đền Đổng Linh, thu hút nhiều người đến chiêm bái.
