Chùa Văn Quán

Chùa Văn Quán (Long Khánh Tự) thuộc Tổ dân phố Văn Trình, xã Thanh Oai, thành phố Hà Nội. Chùa được xây dựng trên một thửa đất trước làng trông theo hướng tây, bên cạnh một gò đất thiêng trên trồng khóm cau quý bốn mùa xanh tốt.
Chùa gồm các hạng mục: Nhà vuông, tam bảo, nhà tổ, nhà mẫu và một số công trình phục trợ khác.
Nhà vuông gồm chín gian, bốn mái chảy lợp ngói ri cổ và các đầu đao uốn cong ở các góc mái. Bốn phía của nhà vuông để trống, trang trí trên kiến trúc gỗ ở nhà vuông được làm đơn giản mà thanh thoát với các họa tiết mang dấu ấn của nghệ thuật thế kỷ XVIII.
Qua nhà vuông theo con đường bát chính đạo dẫn tới ngôi Tam Bảo, nơi có bố cục kiểu chữ Đinh gồm : tiền đường phía trước và thượng điện nối kiểu chuôi về phía sau. Tiền đường gồm 5 gian, trang trí trên kiến trúc tiền đường được làm tương đối công phu theo các đề tài truyền thống thời Nguyễn đó là vân mây cách điệu hình hoa sen, lá lật, hổ phù, chữ thiên. Đặc biệt ở phần dạ câu đầu đều có khắc quẻ dịch giống như bên đình làng.
Thượng Điện là một ngôi nhà dọc ba gian từ gian giữa Tiền Đường vào các bộ vì đỡ mái tòa thượng điện được làm theo kiểu giá chiêng. Thượng điện có xây các bệ gạch cao dần . Từ ngoài vào trong làm nơi tọa lạc của hệ thống tượng Phật. Trên Thượng Điện ở vị trí cao nhất là nơi tọa lạc của bộ tượng Di Đà Tam Tôn trong đó tượng A Di Đà ở giữa, hai bên là Quan Thế Âm và Đại Thế Chí. Lớp thứ hai ngôi chính giữa là tượng Quan Âm, hai bên là tượng Thị Giả. Lớp thứ ba là tượng Nhị Thiên Vương, cuối cùng là tòa Cửu Long, hai bên là tượng Thổ Địa và Giám trai.
Hai bên hồi tòa Tam Bảo là nơi bài trí tượng Quan Âm bên hữu và bộ tượng Đức Ông Bên tả.
Ở chính giữa phía trên tường hồi Thượng Điện có treo một bức hoành phi đề ba chữ hán “Lưu Ly Điện”. Các hàng cột đều có treo câu đối nội dung ca ngợi cảnh quan ngôi chùa như :
“ Kim Liên dũng xuất vô trần dị
Ngân trúc chiên hồi bất dạ thiên”
Tạm dịch: Sen vàng nở rộ nơi không bụi
Đuốc bạc lung linh bầu trời đêm
Và : “ Động Thủy Vân Hà lưu tịch địa
Văn sơn hoa thảo biệt danh lam”

Tạm dịch : Răng mây vùng Đỗ Động đọng nơi Chùa Tháp

Hoa cỏ đất Văn Quán xum xuê tạo cảnh danh lam

Từ Thượng Điện bước xuống là ngôi nhà Tổ và nhà Mẫu. Trong nhà Mẫu thờ các vị Tam Tòa Thánh Mẫu. Ngôi nhà tổ thờ các vị trượng Bối và các vị Sư Tổ.

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Chùa là nơi cất giấu vũ khí, là cơ sở cách mạng các đồng chí cán bộ, nhân viên Bưu điện huyện Thanh Oai về làm việc cùng sư trụ trì chùa đã tham gia vào Ban liên lạc vận chuyển lương thực, vũ khí ra tuyền tuyến. Chùa còn là nơi dạy học, hội họp của chính quyền thôn. Các cuộc thi đua lao động sản xuất cũng như tiễn con em mình đi bộ đội đều xuất phát từ mái chùa thân yêu nên chùa đã được UBND tỉnh Hà Tây công nhận là chùa kháng chiến.

Do ảnh hưởng bởi các cuộc chiến tranh, Chùa và một số hạng mục khác đã xuống cấp trầm trọng. Năm 2008- 2009 nhân dân đã công đức xây dựng lại ngôi nhà tổ và nhà mẫu. Năm 2013 được sự quan tâm của cấp trên đầu tư một phần kinh phí và sự đồng thuận của cán bộ, nhân dân, sư trụ trì đã chung sức trùng tu lại ngôi chùa. Năm 2015 từ nguồn xã hội hoá nhà chùa đã đúc quả Chuông đồng nặng 500kg. Năm 2018 gia đình ông Nguyễn Việt Thắng cùng nhà chùa đã xây dựng ngôi nhà Giảng để dạy khoá tu mùa hè và tu sửa một số công trình phụ trợ khác. Trong quá trình tu sửa vẫn bảo tồn được kiến trúc xưa có giá trị về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật đã góp phần tích cực trong công cuộc xây dựng nông thôn mới, đồng thời thỏa mãn nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân và khách thập phương đến chiêm bái.

Nhận thấy rõ mặt giá trị của di tích qua thời gian nghiên cứu, Chùa thôn Văn Quán được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh/ thành phố theo quyết định số 1091/QĐ ngày 18/7/2001