Chùa Thượng (Linh Nhạc Tự), thôn Thượng Nội, xã Hồng Sơn, thành phố Hà Nội

Chùa Thượng (Linh Nhạc Tự), thôn Thượng Nội, xã Hồng Sơn là một minh chứng cho dòng chảy của Phật giáo Đại thừa. Chùa tọa lạc trên một thế đất cao rộng hơn 4000m2, cây cối quanh năm tươi tốt. Phía sau chùa chừng 10m là dòng sông Đáy, phía trước là hồ nước rộng, cây đa cổ thụ và cánh đồng làng. Do không nằm giữa khu dân cư nên ngôi chùa vẫn giữ được không gian thanh tịnh, yên bình và tĩnh mịch, tạo nên một cảnh quan hài hòa giữa kiến trúc tôn giáo với thiên nhiên. Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật và tín ngưỡng, Chùa Thượng (Linh Nhạc Tự) đã được Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố theo Quyết định số 4553/QĐ-UBND ngày 02/9/2024. Đây là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những giá trị đặc sắc của di tích, đồng thời là cơ sở quan trọng để bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của ngôi chùa trong đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng địa phương.

 1. Sự kiện nhân vật lịch sử, đặc điểm di tích

Phật giáo là một tôn giáo lớn, hình thành ở Ấn Độ từ thế kỷ VI trước Công nguyên và truyền vào nước ta từ rất sớm. Có nhiều nghiên cứu cho rằng Phật giáo đã truyền vào nước ta từ những năm đầu Công nguyên. Phật giáo có hai tông phái chính là Đại thừa và Tiểu thừa. Miền Bắc nước ta chịu ảnh hưởng nhiều của phật giáo Đại thừa, còn miền Nam chịu ảnh hưởng của phật giáo Tiểu thừa.

Khảo sát kiến trúc, hệ thống tượng thờ cũng như nghi thức cúng lễ tại chùa Thượng cho thấy ngôi chùa mang đặc trưng ngôi chùa miền Bắc thờ Phật theo phái Đại thừa. Trên Phật điện chùa Thượng có sự hiện diện của các pho tượng: Tam thế, A Di Đà, Thích Ca niêm hoa, Quan Thế Âm Bồ Tát, Đại Thế Chí Bồ tát, Bồ Tát Văn Thù, Bồ Tát Phổ Hiền, Quan Âm Chuẩn Đề, Tòa Cửu Long Thích Ca sơ sinh, Thổ Địa, Long thần. Bên cạnh các nhân vật lịch sử của Phật giáo kể trên, tại Tiền đường còn có ban thờ Thánh Tăng, Đức Ông, Hộ pháp Khuyến Thiện, Trừng Ác. Gian bên hữu giáp hồi có ban thờ Địa Tạng Vương Bồ Tát.

Phía sau Tam bảo có hạng mục nhà Tổ với ban thờ Tổ sư Đạt Ma, Sư Tổ của chùa. Cụ sư tổ đầu tiên là sư tăng Thích Thông Cát mất ngày 25/6 âm lịch, cụ thứ hai là Thích Thanh Nhân mất ngày 10 tháng 2 Âm lịch, cụ thứ ba là Thích Đàm Hồi mất ngày 16/6 Âm lịch, cụ thứ tư Thích Đàm Hoan mất ngày 11/7 âm lịch, cụ thứ năm là Thích Đàm Nghiêm mất ngày 22/11 âm lịch.

Bên hữu Tam bảo là Nhà mẫu phụng thờ theo tín ngưỡng thờ Mẫu và kết hợp với tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần triều trong di tích. Đạo Mẫu là tín ngưỡng riêng của người Việt thờ các vị Thánh và Thánh Mẫu – là những Nhân thần hay Nhiên thần, là nhân vật lịch sử có thật, cũng có khi được sinh ra từ trí tưởng tượng của nhân dân. Đạo Mẫu đáp ứng yếu tố tâm linh về nhu cầu, ước vọng ngàn đời của người Việt về cuộc sống ấm no, hạnh phúc, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu...

Hiện nay, chùa Thượng còn bảo lưu được 01 quả chuông đề tên "Linh Nhạc tự cổ chung minh, niên hiệu Hoàng triều Thiệu Trị vạn vạn niên chi Nhâm Dần lập nguyệt cốc nhật - ngày tốt lành tháng 12 năm nhâm dần niên hiệu Thiệu Trị (1842)". Nội dung chuông nói về việc nhân dân xã Xuy Xá đã đóng góp tiền của đúc chuông.... Qua nhiều thăng trầm, biến động của lịch sử dân tộc, nhưng ngôi chùa làng vẫn là biểu tượng thân thuộc của mỗi làng quê Việt Nam. Nhân dân, Phật tử đến lễ chùa học tập giáo lý nhà Phật từ bi, hỉ xả, đồng thời gửi gắm niềm tin và ước vọng của nhân dân cầu mong một cuộc sống no đủ, bình an.

2. Sinh hoạt tín ngưỡng liên quan đến di tích

Chùa Thượng là ngôi chùa làng vùng đồng bằng Bắc Bộ, thờ Phật theo phái Đại thừa. Do vậy, chùa Thượng cũng duy trì sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng tâm linh thành kính, trang nghiêm như các di tích quanh vùng: vào những ngày tuần tiết, những khóa lễ của nhà Phật như lễ Thượng Nguyên (rằm tháng Giêng), lễ vào hè (ngày mùng 1 tháng 4), lễ Phật Đản (ngày 8 tháng 4), lễ ra hè (ngày mùng 1 tháng 7), lễ Vu Lan (rằm tháng 7). Những ngày này, tại chùa vẫn duy trì, đảm bảo các sinh hoạt văn hóa tâm linh, tín ngưỡng, phục vụ và đáp ứng nhu cầu tôn giáo cho nhân dân. Vật phẩm dâng lên cúng Phật bao gồm xôi oản, bánh kẹo, chuối, hoa quả, trầu cau, nước tinh khiết. Trong các ngày lễ đó thì lễ Phật Đản vào tháng Tư âm lịch hàng năm được tổ chức lớn. Ngày Phật Đản được coi là một ngày lễ hội quan trọng của Phật giáo, thu hút sự tham gia không chỉ của Phật tử mà còn là của người dân trong vùng. Nghi lễ này được người dân chuẩn bị rất cẩn trọng từ việc trang trí Phật đản sinh, đến các nghi thức tắm Phật, tụng kinh, thu hút đông đảo người dân đến làm lễ…

Các ngày lễ quan trọng ở chùa phải kể đến là dịp lễ Phật Đản vào tháng Tư âm lịch hàng năm là lễ kỷ niệm ngày sinh của Đức Phật, Giáo chủ của đạo Phật. Theo lịch sử Phật giáo, Đức Phật lúc nhỏ là Thái tử Tất Đạt Đa, sinh ra tại vườn Lâm Tì Ni vào ngày trăng tròn tháng Vesak (tháng tâm linh theo quan niệm của người Ấn Độ cổ), năm 624 trước Công nguyên. Ngày Phật Đản được coi là một ngày lễ hội quan trọng của Phật giáo, thu hút sự tham gia không chỉ của Phật tử mà còn là của người dân trong vùng. Nghi lễ này được người dân chuẩn bị rất cẩn trọng từ việc trang trí Phật đản sinh, đến các nghi thức tắm Phật, tụng kinh, thu hút đông đảo người dân đến làm lễ…

Tiếp sau lễ Phật Đản là đến là lễ giỗ Tổ tại chùa được địa phương tổ chức quy mô lớn. Hiện tại, chùa Thượng có 5 vị sư tổ: Cụ sư tổ đầu tiên là sư tăng Thích Thông Cát mất ngày 25/6 âm lịch, cụ thứ hai là Thích Thanh Nhân mất ngày 10 tháng 2 Âm lịch, cụ thứ ba là Thích Đàm Hồi mất ngày 16/6 Âm lịch, cụ thứ tư Thích Đàm Hoan mất ngày 11/7 âm lịch, cụ thứ năm là Thích Đàm Nghiêm mất ngày 22/11 âm lịch. Hàng năm, địa phương chọn tổ chức lễ giỗ chính vào ngày giỗ của một cụ sư Tổ (theo tính chất luân phiên ) làm lễ chính để tưởng nhớ công đức của các vị sư Tổ, thể hiện đạo lý "Tôn sư trọng đạo", "Uống nước nhớ nguồn". Vật phẩm dâng cúng các vị Phật, chư Phật và Sư Tổ là hương đăng, oản quả, cơm chay. Vào dịp này nhân dân địa phương sửa soạn khoảng 50 mâm cơm chay để toàn dân thụ lộc.

3. Hiện trạng di tích

Chùa Thượng "Linh Nhạc tự" tọa lạc hướng Tây. Phía trước là cánh đồng và hồ nước lớn tạo thế phong thủy hữu tình. Phía sau chùa là sông Đáy. Theo Tiểu ban quản lý di tích làng Thượng, ngày xưa chùa nhỏ đơn sơ. Năm 1948, đình Thượng bị Pháp đốt cháy lan sang chùa. Đến năm 1994-1995, nhân dân địa phương tu bổ tôn tạo Tam bảo chùa. Sau đó mười năm – 2014, chính quyền và nhân dân địa phương quyết tâm góp công góp của của tu bổ, tôn tạo tòa Tam bảo ở vị trí mới - là vị trí hiện nay, tam bảo cũ làm Nhà mẫu. Mặt bằng tổng thể chùa Thượng hiện nay gồm các hạng mục: Cổng, Tam bảo, Nhà Tổ, Nhà mẫu, Nhà khách, Hồ nước – lầu Quan Âm, Vườn tháp, sân vườn, bếp, vệ sinh. 

* Cổng chùa

 Cổng chùa xây ở phía trước bên hữu Tam bảo bằng chất liệu nề ngõa, kết cấu mái hai tầng chồng diêm, phần cổ diêm đề chữ Hán "Linh Nhạc tự ", thân cổng tạo trụ biểu hai bên, ở giữa là lối đi cuốn vòm, cánh cổng bằng sắt. Từ hai trụ cổng nối với bức tường lửng sang hai bên và nối tiếp với hai trụ biểu. Đỉnh trụ đắp nghê, bên dưới là ô lồng đèn, thần trụ đắp câu đối, đế trụ thắt cổ bồng. Từ cổng chính theo lối đi bê tông dẫn vào bên trong các công trình chính của di tích. Bên trái lối đi là hồ nước có lầu Quan Âm, tiếp đến là Nhà mẫu, bên phải lối đi là Tam bảo, vườn Tháp...

* Tam bảo:

 Tam bảo tọa lạc trên thế đất cao, quy mô khá bề thế, khang trang. Sân trước Tam bảo khá rộng được lát gạch bát. Hai bên Tam bảo là hai trụ biểu lớn kết cấu theo kiểu: đỉnh trụ đắp tứ phượng chầu, bên dưới là ô lồng đèn đắp tứ linh, tứ quý, thân trụ diềm đắp sành sứ, bên trong đắp chữ Hán, đế trụ thắt cổ bồng. Tam bảo kết cấu kiểu chữ đinh gồm Tiền đường, Thượng điện. Tiền đường kết cấu 3 gian, 2 chái, bốn mái đao cong. Mái chùa lợp ngói ta, bờ nóc làm diềm hoa chanh, chính giữa bờ nóc đắp hình tượng bánh xe luân hồi, hai đầu bờ nóc đắp rồng ngậm bờ nóc, bờ guột đắp con lân ngậm dải mây, các đầu đao đắp đầu rồng uốn cong hướng về Tam bảo. Mặt trước Tiền đường làm cửa bức bàn (2 gian chái làm ván bưng, trổ cửa chữ Thọ), phía trên tạo trang trí chữ Thọ hình ô van tạo độ thoáng, phía dưới ván đặc.

Từ sân lên bậc ngũ cấp đến hiên tiền đường, qua ngưỡng cửa, hệ thống cửa bức bàn vào bên trong di tích. Nền nhà lát gạch bát. Bộ khung kết cấu chịu lực chính của tiền tế bằng gỗ, các bộ vì kết cấu kiểu thượng chồng rường, hạ bán chồng rường, bảy hiên với bốn hàng chân cột (cột hiên bằng đá). Bộ vì nóc được liên kết như sau: một câu đầu lớn có lưng dạ phẳng ăn mộng qua đầu cột cái. Tỳ lên lưng câu đầu qua đấu kê thót đáy là hai con rường cụt, tạo độ thoáng cho bộ vì. Tỳ lực tiếp lên trên là hai con rường cụt chồng lên nhau qua đấu kê thót đáy, hợp lực đỡ thượng lương qua đấu kê hình thuyền chạm hoa văn hoa văn hoa sen. Câu đầu và các con rường chạm nổi hoa văn lá lật, chạm khắc chữ thọ. Bên dưới câu đầu là hai đầu dư chạm đầu rồng. Vì hạ là vì hiên Tiền đường kết cấu chồng rường gồm một xà dọc một đầu ăn mộng vào cột cái, đầu kia ăn mộng vào cột gỗ trốn trên cột đá, tỳ lực bên trên là con rường cụt và các con rường dài chồng lên nhau qua đấu kê. Bẩy hiên là một cấu kiện gỗ có một đầu ăn mộng vào cột trốn, đầu kia vươn ra đỡ tàu mái qua ván dong.

Nối vào gian giữa Tiền đường là Thượng điện . Tòa Thượng điện kết cấu kiểu nhà dọc nối vào gian giữa Tiền đường về phía sau tạo thành kết cấu chữ Đinh. Mái sau của Thượng điện kết cấu mái đao, diềm hoa chanh tương đồng kiến trúc Tiền đường, trên đốc tường hồi đắp hổ phù. Thượng điện gồm ba gian dọc, bộ vì ngoài kết cấu kiểu thượng chồng rường, hạ chồng rường trên hai hàng chân cột gỗ. Các cấu kiện gỗ của bộ vì như câu đầu, xà nách, cột liên kết với nhau qua các mộng ở đầu cột, thân cột. Trên các cấu kiện của bộ vì chạm khắc hoa văn lá lật, chữ thọ tương đồng với bộ vì Tiền đường. Khoảng tường tiếp giáp Thượng điện và Tiền đường được làm cửa ngách để nhà sư trụ trì thuận lợi đèn hương sớm tối.

Có thể nói tòa ngôi Tam bảo của chùa có kiến trúc khá cầu kỳ với mái chùa vút cong như con thuyền lớn chở đạo Phật đến với nhân gian. Bộ khung đỡ mái được làm bằng gỗ lim, cấu kiện to, khá chắc khỏe, vững chãi.

* Nhà tổ

 Nhà tổ tọa lạc phía sau và chếch sang bên phải Tam bảo . Nhà Tổ kết cấu chữ đinh, tiền tế 7 gian nhưng chỉ thờ tự 5 gian bên trái, 2 gian bên phải làm phòng phụ trợ. Bộ cửa làm bản lề, nền lát gạch men. Mái lợp ngói ta, hoành rui gỗ đỡ mái. Bộ khung đỡ mái kết cấu bê tông làm theo kiểu thượng giá chiêng, hạ kẻ ngồi, kẻ liền bẩy hiên. Nối về phía sau gian giữa của 5 gian thờ là Hậu cung kết cấu bê tông cuốn vòm, diện tích nhỏ.

* Nhà mẫu 

Nhà mẫu tọa lạc bên hữu Nhà tổ. Trước khi chùa bị cháy thì hạng mục Nhà mẫu là Tam bảo chùa. Kiến trúc Nhà mẫu hiện trạng chủ yếu là kết quả tu bổ, tôn tạo năm 1995. Nhà mẫu làm trên thế đất cao, kết cấu chữ đinh gồm Tiền tế và Hậu cung. Tiền tế kết cấu ba gian, phía ngoài xây hai tầng mái chồng diêm, đắp giả ngói ống bằng nề ngõa, bờ nóc mái đắp lưỡng long. Bên dưới là lối đi cuốn vòm, cửa bản lề; nền lát gạch men. Qua cửa vào bên trong là không gian thờ cúng. Mái lợp ngói ta, kết cấu một tầng mái. Bộ vì Nhà mẫu kết cấu vì kèo tỳ lực lên hai hàng cột gỗ trốn trên cột bê tông. Cấu kiện gỗ của bộ vì nhỏ, chất liệu gỗ tạp. Nối vào gian giữa là Hậu cung kết cấu hai tầng mái tường hồi bít đốc. Bộ vì cuốn vòm và cột làm bằng bê tông.

* Các hạng mục phụ trợ: Nhà khách, Hồ nước – lầu Quan Âm, vườn tháp, sân vườn...

Nhà khách bên trái Nhà tổ, kết cấu đổ trần bê tông, kiến trúc cũ, đơn giản kiểu nhà dân dụng. Phía trước Nhà mẫu có cây hương nhỏ thờ mẫu Thượng Thiên, tiếp đến là hồ nước, giữa hồ là lầu Quan Âm. Bên trái Tam bảo là vườn Tháp gồm có Tượng Quan Âm trắng, Tháp Phật 9 tầng, mộ Tháp sư. Khuôn viên vườn tháp được xây lan can đá, trồng hoa, cây cảnh tạo cảnh quan.

Vườn chùa rộng, nhiều cây xanh như cây nhãn, sấu, mít, bưởi...góp phần tạo không gian trong lành tươi xanh cho di tích.

* Các hiện vật trong chùa

Hiện vật tại di tích có khá nhiều, chủ yếu là hệ thống tượng gỗ và các hiện vật bằng các chất liệu khác trong đó nhóm hiện vật bằng gỗ chiếm tỉ lệ nhiều hơn cả. Các hiện vật tại chùa Thượng được sắp xếp tại các ban thờ thuộc Tiền đường, Thượng điện, nhà Tổ, nhà Mẫu cơ bản theo phong cách truyền thống của ngôi chùa Bắc Bộ. Mặc dù dấu ấn kiến trúc cổ của chùa gần như không còn nhưng vẫn còn lưu giữ được một số hiện vật mang nghệ thuật thế kỷ XIX như các pho tượng A Di Đà, bộ tượng Tam Thế, Thổ Địa, Long Thần, Đức Ông, Thánh Hiền, Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, Thích ca sơ sinh (đứng trong tòa Cửu Long) và một số hiện vật: bát hương Thổ Hà, chuông đồng treo tại Nhà mẫu.

4. Giá trị lịch sử, khoa học, thẩm mỹ của di tích

Trải qua những năm tháng biến thiên của lịch sử, kiến trúc chùa xưa không còn như xưa, diện mạo kiến trúc ngôi chùa mang đậm dấu ấn những lần tu bổ, tôn tạo thế kỷ XX-XXI. Các lớp tượng của chùa được tạo tác, bài trí theo hình thức ngôi chùa Bắc Bộ truyền thống thờ Phật theo phái Đại thừa. Hiện nay, chùa Thượng còn bảo lưu được một số pho tượng, đồ thờ, hiện vật mang nghệ thuật thế kỷ XIX như tượng A Di Đà, bộ tượng Tam Thế, Thổ Địa, Long Thần, Đức Ông, Thánh Hiền, Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, Thích ca sơ sinh (đứng trong tòa Cửu Long), bát hương gốm Thổ Hà, chuông đồng niên hiệu Thiệu Trị...

Đối với cộng đồng thôn Thượng thì chùa Thượng là nơi sinh hoạt tôn giáo tín ngưỡng gắn liền với đời sống của nhân dân. Vì thế, có thể nói chùa Thượng là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể bao gồm văn hóa tôn giáo tín ngưỡng, về các giá trị văn hóa khoa học, thẩm mỹ, văn hóa dân gian.....Bởi vậy, bảo vệ và phát huy giá trị ngôi chùa Thượng góp phần bảo tồn giá trị văn hóa của vùng đấy Hồng Sơn nói riêng và cả nước nói chung.

Hiện nay, di tích được chính quyền và nhân dân địa phương trông nom và bảo vệ chu đáo. Tại chùa có nhà sư trụ trì có trách nhiệm thường xuyên chăm lo, giữ gìn di tích, duy trì các hoạt động sinh hoạt văn hóa tôn giáo, tín ngưỡng liên quan tại di tích.

5. Phương hướng bảo vệ và phát huy giá trị di tích chùa Thượng

- Tăng cường công tác quản lý, giữ gìn, bảo quản hiện vật đồ thờ của di tích. Tổ chức, cá nhân được giao quản lý di tích không tự ý di dời, tu sửa, làm thay đổi màu sắc, kiểu dáng hiện vật là yếu tố gốc cấu thành di tích hoặc tiếp nhận, đưa thêm hiện vật vào di tích và khuôn viên di tích khi chưa được sự đồng ý của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Không bài trí, sắp đặt, các biểu tượng, sản phẩm, linh vật và các vật phẩm lạ không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam.

- Chú trọng đến vấn đề bổ sung, trang hoàng hệ thống hiện vật, đồ thờ, nội thất của di tích phù hợp với tín ngưỡng của địa phương và cần xin ý kiến của cơ quan chuyên môn, cơ quan có thẩm quyền. Đối với di vật cổ, lưu ý việc bảo quản, tu bổ. Các hiện vật có chữ Hán Nôm nên được cơ quan, cá nhân có chuyên ngành Hán Nôm phiên âm, dịch nghĩa để góp thêm nguồn tư liệu tìm hiểu về giá trị của di tích.

- Quan tâm đến việc bao sái đồ thờ hiện vật cũng như thực hiện các biện pháp bảo quản, giữ gìn hiện vật theo quy định. Thường xuyên chăm nom di tích, làm công tác vệ sinh, đảm bảo cảnh quan di tích.

- Chú trọng công tác phòng chống cháy nổ tại di tích, tuyên truyền nhân dân khi thắp hương lễ thánh, hóa vàng mã cần đảm bảo an toàn.

- Khuyến khích mọi nguồn đóng góp tự nguyện (tiền, tài sản); tiếp nhận, quản lý, sử dụng theo nguyên tắc công khai, minh bạch, chi đúng mục đích và được sự giám sát, kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp quản lý.

6. Phương án sử dụng, phát huy giá trị di tích:

- Sau khi di tích được xếp hạng Tiểu Ban bảo vệ di tích, người trông coi trực tiếp di tích phải có trách nhiệm sẵn sàng đón tiếp khách đến thăm quan, nghiên cứu, học tập và thực hiện các hoạt động tín ngưỡng một cách hợp lý, thuận tiện.

- Các hoạt động sinh hoạt văn hóa tôn giáo, tín ngưỡng được tổ chức tại chùa Thượng cần tuân thủ quy định pháp luật về di sản văn hóa, bảo vệ môi trường, và các quy định pháp luật khác có liên quan. Các nghi thức cúng lễ phải đảm bảo phù hợp với tính chất, đặc điểm lịch sử của di tích, thuần phong mỹ tục và tình hình kinh tế-xã hội của địa phương.

- Chú trọng công tác tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng của địa phương để tập thể, cá nhân có trách nhiệm bảo vệ, ngăn ngừa các hành vi làm xâm hại đến di tích, hiện vật đồ thờ; giữ gìn vệ sinh, cảnh quan môi trường, phòng cháy chữa cháy; đảm bảo an ninh trật tự; thực hiện nếp sống văn minh tại di tích; dâng lễ, đặt tiền lễ, tiền giọt dầu, thắp hương, hóa sớ, bỏ rác thải đúng nơi quy định.

- Xây dựng bảng giới thiệu về di tích hoặc làm tờ rơi, tờ gấp phát hành tại di tích .

- Khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia công tác xã hội hóa trong các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Chùa Thượng (Linh Nhạc Tự) vẫn giữ được những giá trị quý báu về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật và tín ngưỡng, trở thành một điểm tựa tâm linh, nơi lưu giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp của cộng đồng địa phương. Việc được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố là sự ghi nhận xứng đáng đối với những giá trị tiêu biểu của ngôi chùa, đồng thời khẳng định vai trò của di tích trong dòng chảy Phật giáo Đại thừa và trong đời sống văn hóa của nhân dân. Ngày nay, Chùa Thượng không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của tăng ni, phật tử và nhân dân mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và phát huy giá trị di sản văn hóa trong sự nghiệp xây dựng, phát triển quê hương Hồng Sơn ngày càng giàu đẹp, văn minh.