Chùa Pháp Vân, thôn Văn Giáp, xã Thường Tín, thành phố Hà Nội

Theo các tài liệu lịch sử và truyền ngôn dân gian, chùa Pháp Vân được hình thành từ thời Lý, vào năm Thái Minh thứ 3, tức năm Giáp Dần 1074, dưới triều vua Lý Nhân Tông. Cùng với quá trình hình thành và phát triển của ngôi chùa, lễ hội làng truyền thống cũng ra đời và được duy trì liên tục cho đến ngày nay, thể hiện sự gắn bó bền chặt giữa di tích với đời sống cộng đồng.

Chùa Pháp Vân thuộc hệ thống thờ Tứ Pháp gồm Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi và Pháp Điện một tín ngưỡng dân gian tiêu biểu của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tín ngưỡng Tứ Pháp phản ánh ước vọng cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Với những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, chùa Pháp Vân đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1991.

Lễ hội làng truyền thống chùa Pháp Vân được tổ chức hằng năm vào ngày mùng 8 tháng 4 âm lịch, là một trong những lễ hội tiêu biểu của địa phương. Lễ hội diễn ra trong nhiều ngày, với hai phần chính là phần Lễ và phần Rước, được tổ chức theo nghi thức truyền thống, bảo lưu nhiều yếu tố cổ xưa.

Phần Lễ được tiến hành trang nghiêm và chặt chẽ. Vào ngày mùng 7 tháng 4 âm lịch, làng tổ chức nghi lễ thỉnh kinh và rước nước, còn gọi là lễ cấp thủy. Nước thiêng được rước về chùa để cử hành lễ Ngự phược và lễ Mộc dục - nghi thức tắm Thánh, thể hiện sự tôn kính và thanh tẩy linh khí. Sau đó là lễ khai quang yên vị do nhà chùa cùng các tăng ni, phật tử thực hiện. Trong ngày này, lãnh đạo thôn, các bậc cao niên, nam thanh nữ tú, nhân dân trong làng và đông đảo khách thập phương cùng tham gia đoàn rước trong không khí trang nghiêm, thành kính.

Các nghi trượng phục vụ lễ hội được chuẩn bị đầy đủ, bao gồm ban thờ, bát bửu, bình rượu lễ cùng nhiều đồ thờ truyền thống. Đoàn rước có rồng và đội rước rồng, cùng các loại kiệu như kiệu bát cống, kiệu oản, kiệu nước, cờ ngũ hành, cờ tứ linh, bát bửu, kiếm gỗ, tàn và lọng, tạo nên không gian lễ hội linh thiêng, giàu tính biểu tượng và thẩm mỹ.

Ngày mùng 8 tháng 4 âm lịch là ngày chính hội. Trong ngày này, nhân dân các ngõ xóm trong làng, cùng khách thập phương dâng lễ tại chùa. Buổi chiều đón lễ của nhân dân làng Văn Hội sang dâng lễ Thánh, thể hiện mối quan hệ giao lưu văn hóa – tín ngưỡng gắn bó giữa các làng trong khu vực.

Ngày mùng 9 tháng 4 âm lịch, vào buổi sáng, làng tổ chức rước lễ sang chùa làng Văn Hội để giao lưu lễ Thánh. Buổi chiều tiến hành dâng tuần Tế tạ, làm lễ tạ và kết thúc lễ hội trong không khí trang nghiêm, thành kính.

     Phần Rước là một nội dung quan trọng, thể hiện rõ nét bản sắc văn hóa truyền thống của lễ hội. Ngày mùng 7 tháng 4 âm lịch, làng tổ chức rước kiệu từ Đình Thượng để đón nước và đón bao – ký kiệu. Buổi chiều, đoàn rước kiệu, rước bao và rước nước từ Đình Thượng về chùa Pháp Vân, tiến hành các nghi lễ truyền thống. Thành phần tham gia đoàn rước gồm lãnh đạo thôn, các bậc cao niên, nam thanh nữ tú, nhân dân trong làng và đông đảo khách thập phương.

      Trải qua thời gian, chùa Pháp Vân và lễ hội làng truyền thống thôn Văn Giáp không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, mà còn là không gian bảo lưu và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, góp phần giáo dục đạo lý "uống nước nhớ nguồn", tăng cường tinh thần đoàn kết cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.