Chùa Lâm Dương quán (chùa Đa Sỹ)
Giới thiệu
Chùa Lâm Dương còn được gọi là quán Lâm Dương hay chùa Lâm Dương Quán thuộc thôn Đa Sĩ, phường Kiến Hưng, quận Hà Đông, người dân quanh vùng còn gọi theo tên làng là chùa Đa Sĩ. Chùa được xây cạnh miếu Đa Sĩ thờ Hoàng Đôn Hòa, ông Tổ thuốc nam cuối thế kỉ XVI và phu nhân.
Bài kí trên bia Lâm Dương quán bi cho biết: “Cảnh quán ngoảnh bốn phía âm u, bên trái bên phải liền một dải đất, đằng trước đằng sau là sông nước cảnh đẹp, đầy đủ và thiêng liêng”. Chưa có tư liệu xác định chắc chắn thời điểm ra đời của quán Lâm Dương cũng như thời điểm quán được chuyển hóa thành chùa. Tuy nhiên, theo ghi chép trên tấm bia tạo năm 1680, thì lúc đó đã có chùa Lâm Dương. Qua nhiều lần tu sửa vào các năm 1628, 1680, 1724, 1740 và bẵng đi một thời gian dài, đến năm Bảo Đại 15 (1944) mới có một tấm bia ghi lần trùng tu nữa. Vì vậy, hiện nay chùa Lâm Dương quán mang đậm phong cách thời Nguyễn. Chùa Lâm Dương được xây dựng nhìn theo hướng Đông Nam - hướng truyền thống của kiến trúc Việt. Đây cũng là hướng của trí tuệ, mang tính dương, gắn với hạnh phúc, điều thiện, hướng của đế vương và thần linh. Chùa có bố cục mặt bằng gồm các hạng mục: Tam quan (kiêm Gác chuông), Tam bảo có hành lang hai bên, điện Mẫu. Tam bảo (Tiền đường và Thượng điện) có mặt bằng chữ đinh. Mặt bằng bố cục các hạng mục kiến trúc này đã có sự thay đổi so với ghi chép trên tấm bia Hưng tạo Lâm Dương Quán dựng năm 1628 và Trùng tu Lâm Dương quán bi được tạo khoảng thế kỉ XIX.
Tam quan chùa đồng thời là Gác chuông được xây bằng gạch cao 10 m gồm 2 tầng, có bốn cột đồng trụ, đầu trụ đắp tứ phượng, lá lật và trái giành. Tầng một gồm 3 cửa xây cuốn vòm có cầu thang đi lên ở đầu hồi bên phải. Tầng hai làm nhỏ hơn, cũng chia ba khoang, khoang giữa khá rộng có treo quả chuông đúc năm Cảnh Thịnh thứ nhất (1793). Tòa Tiền đường 5 gian, đầu hồi bít đốc, tay ngai, hai tầng mái lợp ngói, phần cổ diêm chính giữa đắp nổi 3 chữ Hán lớn “Lâm Dương quán”. Các bộ vì theo kiểu kèo kẻ trên mặt bằng 4 hàng chân, không có hoa văn trang trí. Phong cách kiến trúc thời Nguyễn muộn, khoảng cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX.
