Chùa Hòe Thị ( Hương Đỗ Tự)

Chùa Hòe Thị có tên chữ là Hương Đỗ tự, là ngôi chùa cổ của làng Hòe Thị, tên Nôm là Canh Chợ, nay thuộc phường Xuân Phương, thành phố Hà Nội. Trước năm 1945, Hòe Thị là một thôn của xã Hương Canh, tổng Phương Canh, phủ Hoài Đức. Sau đó làng thuộc xã Xuân Thủy rồi xã Xuân Phương. Đây từng là vùng dân cư nổi tiếng với nghề rèn, đồng thời nằm trong không gian văn hóa lâu đời của Phương Canh, bên cạnh những làng cổ như Thị Cấm, An Trai và Vân Canh.

Hương Đỗ tự tọa lạc trên một khu đất rộng, có nhiều cây cổ thụ và những khoảng mặt nước tạo nên cảnh quan thanh tĩnh. Chùa quay về hướng Tây, hơi chếch Nam. Từ lâu, ngôi chùa đã được xem là một thắng cảnh của vùng Từ Liêm.

Niên đại khởi dựng chính xác hiện chưa được xác định bằng tư liệu trực tiếp. Một số tài liệu cho rằng chùa đã có từ khoảng thế kỷ XVII, thời Lê Trung Hưng. Sau nhiều biến động, công trình xuống cấp và được xây dựng lại với quy mô lớn vào năm 1928, do cụ Nguyễn Viết Trứ đứng ra hưng công. Vì vậy, diện mạo hiện nay là kết quả của nhiều lớp kiến trúc và những lần tu sửa nối tiếp nhau.

Chùa không chỉ thờ Phật mà còn có không gian tưởng niệm Tiến sĩ Lý Trần Quán, một danh sĩ nổi tiếng thời Lê Cảnh Hưng. Sự hiện diện của nhân vật này tạo thêm cho Hương Đỗ tự một lớp giá trị gắn với truyền thống khoa bảng và văn hiến của vùng phía tây Thăng Long.

Trải qua nhiều thế kỷ, chùa vẫn duy trì các sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc. Vào ngày sóc, vọng, lễ Vu Lan hay những tiết lễ trong năm, người dân Hòe Thị thường về chùa dâng hương, làm cỗ chay và cùng thụ lộc. Ngôi chùa vì thế không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là nơi gắn kết đời sống tinh thần của cộng đồng.

Ngày 9 tháng 1 năm 1990, Bộ Văn hóa ban hành Quyết định số 34-VH/QĐ, xếp hạng Đình – Chùa Hòe Thị là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Giữa một khu vực đang đô thị hóa mạnh, Hương Đỗ tự vẫn lưu giữ được hình ảnh của một ngôi chùa làng cổ: có cây xanh, mái ngói, chuông đồng, tượng Phật và những lớp ký ức gắn với nhiều thế hệ cư dân Hòe Thị.