Chùa Giang Triều (Phổ Am)

Di tích có tên chữ là Phổ Am tự (nghĩa là: chùa Phổ Am) thuộc thôn Đại Cường, xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội.. Trong quá trình khảo cứu về giá trị ngôi chùa, căn cứ vào lời kể của người dân địa phương và văn hóa vùng miền nơi đây thì có thể đoán định di tích vốn là một am nhỏ, nhà tranh được dựng lên để thờ Phật. Đặc biệt vị trí địa lý của ngôi chùa tọa lạc gần đền Đức Thánh Cả và khu danh thắng Hương Sơn nên rất có thể chùa Phổ Am từ một am nhỏ, theo “dòng chảy linh” của đất Phật Hương Sơn đã được nhân dân hướng thiện, hằng sản hằng tâm kiến tạo lên ngôi chùa này. Ngoài ra, di tích có tên thường gọi là chùa Giang Triều theo tên làng.

Chùa Giang Triều thờ Phật và Chư vị Bồ tát, ngoài ra, trong chùa còn thờ Mẫu và thờ Tổ, ở dãy nhà bên trái của chùa còn có ban thờ Bồ đề Đạt Ma – là vị Tổ thứ 28 sau Phật Thích-ca Mâu-ni của dòng Thiền Ấn Độ và là Sơ tổ của Thiền tông Trung Quốc.

Hiện nay, không còn tài liệu ghi chép chính xác về thời điểm xây dựng chùa Giang Triều. Theo lời kể của người dân địa phương thì di tích ra đời cách ngày nay từ rất lâu. Căn cứ vào lời văn trên án thờ tại gian Tiền đường có đoạn viết bằng chữ Hán nghĩa là: Chùa Phổ Am ở thôn Giang Triều, xã Đại Bối, huyện Sơn Minh, phủ Ứng Thiên, đạo Sơn Nam nước An Nam vốn là nơi danh lam thắng tích. Nhà sư trụ trì ở chùa này tên tự là Đạo Thịnh tu hành tinh tiến đã hưng công xây dựng một bàn đá và bệ đá ở trước án lễ…Trên án thờ không còn đọc được niên đại lập án. Tuy nhiên, căn cứ vào lời văn trên, tra cứu từ điển địa danh cho biết: địa danh “phủ Ứng Thiên” chính là phủ Ứng Hòa thời Lê, đến năm Gia Long thứ 14 (1815) mới đổi tên thành phủ Ứng Hòa. Như vậy, căn cứ vào nội dung bài văn trên án, căn cứ vào địa danh ghi trên đó cho phép đoán định, án được lập vào khoảng thời Lê (thế kỷ XV-XVIII); hoặc nếu muộn nhất thì cũng từ trước khi Gia Long đổi tên phủ Ứng Thiên thành phủ Ứng Hòa, tức là trước năm 1815.

Năm 1945-1954, thực dân Pháp tàn phá toàn bộ khu vực Giang Triều cũng như vùng lân cận, biến Giang Triều thành “vành đai trắng”, ngôi chùa cũng bị thiêu hủy theo. Năm 1956, với tấm lòng hướng đạo, nhân dân Giang Triều đã góp công của phục dựng bệ thờ để duy trì sự thờ cúng, bảo tồn hệ thống di vật. Sau đó, vào năm Quý Dậu, nhân dân với tấm lòng mộ Phật đã tu sửa di tích. Trên thượng lương giang Tiền đường có đề dòng chữ Hán (nghĩa là: thượng lương làm xong ngày 26 tháng 7 năm Quý Dậu niên hiệu Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tức năm 1993). Đến năm 1982 và 1998, nhân dân quanh vùng lại đóng góp, trùng tu ngôi chùa. Trên Thượng lương gian nhà Mẫu còn ghi dòng chữ Hán (nghĩa là: thượng lương làm xong ngày 12 tháng 4 năm Mậu Dần niên hiệu Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tức năm 1998).

Trải qua nhiều lần trùng tu, hiện nay chùa làm kiểu chữ Đinh, quay theo hướng Nam trong một khuôn viên khá rộng, đã xây tường bao xung quanh. Các hạng mục của chùa không nhiều. Mặt bằng tổng thể của chùa gồm các hạng mục chính là: Sân, tiền đường, thượng điện, nhà Tổ, nhà Mẫu, khu vườn tháp.