Chùa Đồng Bụt

Chùa Đồng Bụt được xếp hạng cấp quốc gia tại Quyết định số 1460-QĐ/VH ngày 28/6/1996 của Bộ Văn hoá thông tin nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Chùa Đồng Bụt còn có tên gọi là Chùa Thiền sư, tọa lạc tại xóm Trong, của thôn Đồng Bụt, xã Ngọc Liệp, huyện Quốc Oai, Hà Nội, đây được xem là nơi có địa thế đẹp nhất xóm Trong, cũng là nơi nằm trên gò đất cao nhất của xóm. Chùa Thiền sư nhìn về phía Tây Nam, trước mặt có Ao Sen. Nếu quy chiếu theo một đường thẳng, Chùa Thiền sư nhìn thẳng ra Vườn Nở, cách Vườn Nở gần 1km, tương truyền là nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh sinh ra, ngày nay Vườn Nở thuộc thôn Ngọc Phúc, xã Ngọc Liệp, huyện Quốc Oai. Xưa kia, nằm sát bên phải Chùa Thiền sư có đình làng, kế tiếp là Văn chỉ, nhưng do chiến tranh, đình và Văn chỉ đã bị phá. Phía sau bên trái của Chùa Thiền sư là nhà tổ và nhà khách, cùng một số hạng mục khác được xây dựng thêm qua thời gian gần đây. Đáng lưu ý thêm là, bên trái Chùa Thiền sư có giếng nước, với hàm ý là mắt rồng, mạch phong thủy của làng, là mạch nước, cung cấp nước sinh hoạt hàng ngày cho dân làng qua nhiều năm. Như vậy, Chùa Thiền sư tọa lạc trong một không gian là quần thể di tích, tâm linh của thôn Đồng Bụt, có đình, có Văn chỉ.                    

Chùa Thiền sư có kiến trúc hình chữ công (工), với 7 gian tiền đường và 3 gian hậu cung. Liên kết giữa tiền đường và hậu cung là tam bảo (tiền tế). Bên ngoài Tam bảo và tiền đường là không gian bài trí và thờ Phật, còn bên trong hậu cung thờ Thiền sư Từ Đạo Hạnh và Thánh phụ, Thánh mẫu. Cách bài trí và thờ tự như vậy tạo nên nét đặc thù trong không gian thiêng của Chùa Thiền sư là lối phụng thờ “Tiền Phật, hậu Thánh”.     

Trước cửa Chùa Thiền sư có hành lang, sau đó đến hai lớp sân cao thấp khác nhau, cuối cùng là không gian nước của Ao Sen, điều này tạo nên sự đăng đối trong bố cục không gian và cũng tạo ra khoảng không để thực hành lễ hội hàng năm.                   

Đến nay, về lịch sử xây dựng Chùa Thiền sư, chúng tôi chưa thấy nguồn tài liệu nào ghi chép cụ thể về thời gian khởi dựng đầu tiên của chùa. Nếu căn cứ theo tư liệu trên minh chuông đã dẫn ở trên, thì Chùa Thiền sư đã hình thành từ nửa cuối thế kỷ XIV, dưới triều vua Trần Dụ Tông, niên hiệu Đại Trị năm thứ 12 (1369). Tuy nhiên, căn cứ vào hoa văn kiến trúc của các cấu kiện gỗ tại chùa, cũng như văn bia Pháp sư tự bi, dựng ngày 12 tháng 12, đời vua Lê Huyền Tông niên hiệu Cảnh Trị thứ 7 (1669), thì nhiều khả năng đây là thời kỳ Chùa Thiền sư được xây dựng bề thế và quy mô. Sau đó, thời Nguyễn (chuông đúc năm 1820, văn bia Hộ pháp tự bi, dựng năm Minh Mệnh nguyên niên-1820), chùa được trùng tu và tiếp tục được nhân dân chung sức, chung lòng gìn giữ để có diện mạo như ngày nay.

Với quy mô và kiến trúc của Chùa Thiền sư cùng với lịch sử xây dựng lâu đời, trải qua các lần trùng tu từ xa xưa đến ngày nay, nơi đây vẫn được bảo lưu, khẳng định rõ là một không gian thiêng nhất của dân làng, là địa điểm chính, chủ đạo để thực hành và tổ chức Lễ hội truyền thống của thôn Đồng Bụt nhằm tưởng nhớ Thiền sư Từ Đạo Hạnh.