Cụm di tích Đình, chùa, nghè thôn Dương Đình xã Gia Lâm

Đình Dương Đình thờ vị Thành hoàng làng là Nguyễn Tiêu Giao (còn gọi là Tiêu Giao Đại Vương), người gốc Nghệ An, sống vào thế kỷ XV. Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh (1418 - 1427), ông đã hăng hái tham gia kháng chiến, lập nhiều chiến công hiển hách nên được triều đình phong tặng danh hiệu Minh Quốc Công. Khi tuổi già, ông về vùng đất Dương Đình sinh sống, tích cực vận động, hướng dẫn nhân dân khai hoang, phát triển sản xuất. Khi ông mất, nhà vua đã ban tiền cho nhân dân Dương Đình lập đền thờ phụng. Đến đời vua Duy Tân, Ngài tiếp tục được ban tặng các mỹ tự cao quý: "Hồng Huân Vỹ Liệt Trường Huy Vĩnh Dư Quang Ý Dực Bảo Trung Hưng Tiêu Giao Nguyễn Trung Đẳng Thần".

Theo truyền ngôn của các vị cao niên, xưa kia đình nằm ở đầu làng, đến năm 1917 mới chuyển về vị trí hiện nay. Từ tháng 8/2020 đến tháng 02/2021, đình chính được tu bổ toàn diện theo đúng quy mô và hình thức nguyên gốc. Đình có kết cấu hình chữ "Đinh" với diện tích khoảng 245m², gồm 05 gian 04 hàng chân, mái đao cong cổ kính, bao gồm Tiền tế và Hậu cung. Toàn bộ hệ thống khung gỗ được làm bằng gỗ lim chắc chắn với vì kèo truyền thống (chồng rường giá chiêng).

Hậu cung gồm 3 gian, xây tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ta. Hai vì ngoài làm theo kiểu "chồng rường giá chiêng", phần ván bưng chạm nổi hình rồng chầu mặt trời sinh động, dữ tợn với đao mác dựng ngược, vân mây uốn lượn. Trong đình hiện lưu giữ 10 đạo sắc phong quý giá (01 đạo niên hiệu Cảnh Hưng 44 - 1783, 03 đạo thời Quang Trung và 06 đạo thời Nguyễn) cùng hệ thống di vật đồ thờ phong phú như kiệu, long ngai, bát bửu, cửa võng, hương án, chuông đồng, bia đá được sơn son thếp vàng lộng lẫy.

Chùa Dương Đình có tên chữ là "Nguyên Xá tự", được dựng lên từ sớm để thờ Phật theo truyền thống Phật giáo Đại thừa. Theo bài minh khắc trên quả chuông đồng niên hiệu Minh Mệnh thứ 19 (1838) còn lưu giữ tại chùa, vào năm Bính Ngọ thời Lê Mạt, do binh hỏa nên quả chuông cũ bị mất, sau đó nhân dân trong thôn cùng khách thập phương đã hỷ cúng đúc lại chuông mới.

Chùa quay hướng Nam, tọa lạc trên khu đất cao đối diện với Nghè. Kiến trúc chùa kết cấu theo kiểu chữ "Đinh", gồm Tòa Tiền đường (3 gian 2 chái, tường hồi bít đốc tay ngai, 4 mái ngói mũi hài cổ) và Thượng điện (3 gian dọc). Bộ khung gỗ cấu trúc vì kèo kiểu "chồng rường giá chiêng, hạ kẻ" vững chắc. Phía sau chùa là Nhà Mẫu gồm 3 gian, thờ Tam tòa Thánh Mẫu, Ngũ vị Tôn ông, Hoàng Bảy, Hoàng Mười và các vị thần linh.

Chùa Dương Đình sở hữu hệ thống tượng tròn vô cùng phong phú gồm 54 pho tượng Phật, tượng Tổ, tượng Mẫu bằng chất liệu gỗ, được tạo tác tỉ mỉ, mang phong cách nghệ thuật đặc trưng của thế kỷ XIX. Tiêu biểu như bộ tượng Tam Thế, Di Đà Tam Tôn, Thích Ca Niệm Hoa, Ngọc Hoàng, Phạm Thiên, Đế Thích, Tòa Cửu Long, Tuyết Sơn, Quan Âm Chuẩn Đề và Thập Điện Diêm Vương. Bên cạnh đó, chùa còn lưu giữ nhiều di vật giá trị như chuông đồng, bia đá, hương án, hoành phi, câu đối - những nguồn sử liệu quý giá ghi nhận lịch sử văn hóa địa phương.

Nghè Dương Đình (còn gọi là Nghè Tam Dương) cũng thờ vị Thành hoàng làng Nguyễn Tiêu Giao (Tiêu Giao Đại Vương). Nếu như Đình là nơi diễn ra các nghi lễ đại tế và sinh hoạt cộng đồng của làng, thì Nghè là nơi Thành hoàng làng ngự thường xuyên. Định kỳ hằng năm, vào ngày mùng 10 tháng 8 âm lịch, nhân dân thôn Dương Đình lại trang trọng tổ chức lễ rước Ngài từ Nghè về Đình để mở lễ hội truyền thống, tưởng nhớ công đức sâu dày của Ngài đối với dân với nước.

Nghè Dương Đình sở hữu những nét chạm khắc kiến trúc vô cùng sinh động, khéo léo mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX. Các đề tài trang trí tập trung trên các con rường, cốn nách với hình tượng phượng vũ, phượng hàm thư, rồng lá uốn khúc, lá đề, sóng nước, đường hồi văn, đao mác song song. Đặc biệt, trên các ván dó chạy dọc Hậu cung chạm hình rồng chầu mặt trời cùng các con vật gần gũi với đời sống nông thôn như dơi, chuột, mang đậm bản sắc văn hóa dân gian.

Nghè hiện bảo tồn bộ sưu tập di vật cổ đa dạng gồm hương án, long ngai, bài vị, cửa võng, hoành phi, câu đối, kiệu rước, lộ bộ, quán tẩy và đặc biệt là bộ sắc phong 10 đạo có niên đại trải dài từ thời Lê đến thời Nguyễn.

Cụm di tích Đình - Chùa - Nghè thôn Dương Đình mang những giá trị tổng hợp to lớn:

- Giá trị lịch sử - văn hóa: Di tích là nơi phụng thờ vị anh hùng dân tộc có công đánh đuổi giặc Minh, lập làng giữ nước và là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo, kết nối tình đoàn kết xóm làng qua nhiều thế hệ.

- Giá trị kiến trúc - nghệ thuật: Nơi lưu giữ những nghệ thuật điêu khắc gỗ, tạo tác tượng thờ và quy chuẩn kiến trúc truyền thống đặc sắc mang phong cách thời Lê - Nguyễn (thế kỷ XVIII - XX).

- Lễ hội truyền thống: Hằng năm, vào ngày mùng 10 tháng 8 âm lịch, nhân dân thôn Dương Đình lại tưng bừng tổ chức lễ hội truyền thống với nghi thức rước Thành hoàng từ Nghè về Đình, cùng các trò chơi dân gian, tế lễ cổ truyền, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về tham dự.

  hoặc ghi chú đặc biệt cho du khách khi ghé thăm.